عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بهار ۱۴۰۵/ برندگان و بازندگان بازار پس از جنگ

به گزارش صدای بورس، بازار سرمایه ایران در فصل بهار ۱۴۰۵ یکی از پیچیده‌ترین و در عین حال آموزنده‌ترین دوره‌های حیات خود را پشت سر گذاشت. این فصل که تحت تأثیر مستقیم تنش‌های نظامی و شرایط جنگی آغاز شد، عملاً به دو نیمه کاملاً متفاوت تقسیم شد. نیمه نخست که با تعطیلی گسترده ابزارهای معاملاتی و توقف نمادها همراه بود و نیمه دوم که از اواخر اردیبهشت‌ماه با بازگشایی نمادها، موجی از تقاضای انباشته و بازدهی‌های انفجاری را به همراه داشت.

بررسی دقیق عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری در این دوره نشان می‌دهد که چگونه مدیریت زمان و نوع کلاس دارایی، سرنوشت سرمایه‌گذاران را تغییر داده است. در حالی که برخی از ابزارها نظیر صندوق‌های طلا و انرژی از ابتدای فروردین‌ماه درگیر نوسانات مستقیم بودند، بخش بزرگی از بازار در وضعیت تعلیق قرار داشت تا در نهایت با بازگشایی‌های خیره‌کننده، جاماندگی خود را جبران کند. این گزارش به بررسی تفصیلی عملکرد ۱۰ گروه اصلی صندوق‌های سرمایه‌گذاری در این بازه تاریخی می‌پردازد.

طوفان اهرمی‌ها در بازگشایی نمادها

در صدر جدول بازدهی فصل بهار، صندوق‌های اهرمی قرار گرفتند که با دامنه 4 درصدی بار اصلی هیجانات مثبت پس از بازگشایی را به دوش کشیدند. صندوق نارنج اهرم با ثبت بازدهی خیره‌کننده ۱۰8.۵۷ درصدی در بازه کوتاه پس از اواخر اردیبهشت، عملاً مرزهای بازدهی فصلی را در میان تمام ابزارهای مالی جابه‌جا کرد. این میزان رشد در حالی رقم خورد که بخش عمده‌ای از فصل بهار برای این صندوق و رقبای آن نظیر جهش با بازدهی ۸۷.۲۵ درصد و شتاب با بازدهی ۷۷.۰۳ درصد، در توقف کامل معاملاتی سپری شده بود.

این بازدهی سه رقمی در صدر گروه اهرمی، بیش از آنکه حاصل روند طبیعی بازار باشد، نتیجه تخلیه یکباره پتانسیل رشد بازار در یک بازه زمانی فشرده است. سرمایه‌گذارانی که در این صندوق‌ها ماندند، پاداش صبر در دوران ابهام جنگی را با جهشی دوبرابری دریافت کردند. با این حال، از منظر تحلیلی باید اشاره کرد که این رشد انفجاری حاصل ضریب اهرم بسیار بالایی بود که در زمان توقف معاملات به دلیل افت ارزش دارایی‌های پایه ایجاد شده بود. در واقع، ریسک نقدشوندگی در زمان جنگ برای این صندوق‌ها به بالاترین سطح ممکن رسید، اما کسانی که توانستند این فشار روانی را تحمل کنند، در نهایت برنده مطلق بهار ۱۴۰۵ شدند.

رقابت فشرده در سنگر صندوق‌های سهامی

گروه صندوق‌های سهامی نیز وضعیتی مشابه اما با شدتی کمتر را تجربه کردند. این صندوق‌ها که از اواخر اردیبهشت‌ماه به چرخه معاملات بازگشتند، شاهد رقابتی بسیار نزدیک میان مدیران دارایی بودند. صندوق پرتوسا با ۵۴.۳ درصد بازدهی موفق شد جایگاه نخست را از آن خود کند و ویستا با فاصله اندکی و ثبت ۵۳.۷۱ درصد بازدهی در رتبه دوم ایستاد. همچنین صندوق کوانتوم با ۴۴.۱۶ درصد بازدهی نشان داد که استراتژی‌های مبتنی بر الگوریتم و تحلیل‌های کمی در دوران بازگشایی بازار، کارایی مناسبی داشته‌اند.

تفاوت فاحش میان بازدهی صد درصدی اهرمی‌ها و بازدهی پنجاه درصدی سهامی‌ها، به خوبی کارکرد ضریب اهرم در دوران صعودی بازار را به تصویر می‌کشد. با این حال، صندوق‌های سهامی به دلیل تنوع بیشتر در پرتفوی و مدیریت ریسک فعالانه، نوسانات معقول‌تری را نسبت به اهرمی‌ها تجربه کردند. بازدهی بالای ۵۰ درصد در بازه زمانی حدوداً ۴۰ روزه معاملاتی، عددی است که در شرایط عادی بازار در یک سال کامل به دست می‌آید. این موضوع نشان‌دهنده هجوم نقدینگی به سمت صندوق‌هایی است که در زمان بحران، کمترین آسیب را به ارزش خالص دارایی‌های خود وارد کرده بودند.

جهش بلند بانکی‌ها با پیشتازی دارا یکم

در بخش صندوق‌های بخشی، گروه بانکی عملکردی فراتر از انتظار بر جای گذاشت. نماد دارا یکم که همواره با حواشی فاصله قیمت از ارزش ذاتی روبرو بوده است، در این فصل با بازدهی ۷۰.۵۸ درصدی، تمام نگاه‌ها را به خود جلب کرد. این بازدهی که به مراتب بالاتر از رقبایی همچون بنکوداریوش با ۴۸.۵۸ درصد و بانکدار با ۴۵.۴۸ درصد بود، نشان‌دهنده اقبال دوباره معامله‌گران به نمادهای بزرگ و دولتی در دوران پس از جنگ است.

بانک‌ها به عنوان شریان‌های اقتصادی کشور در دوران بازسازی و ثبات پس از تنش، همواره مورد توجه بوده‌اند. عملکرد دارا یکم در این فصل ثابت کرد که در زمان بازگشت اعتماد به بازار، گروه‌های ریالی و بانکی پتانسیل بالایی برای جبران عقب‌ماندگی دارند. تحلیلگران معتقدند بازدهی بالای ۷۰ درصدی این صندوق ناشی از کاهش شکاف بین قیمت بازار و ارزش ان‌ای‌وی صندوق پس از بازگشایی بود که یک فرصت آربیتراژی بزرگ را برای خریداران اواخر اردیبهشت فراهم کرد.

تلاطم در جاده مخصوص؛ عملکرد صندوق‌های خودرویی

صندوق‌های خودرویی نیز که همانند سایر گروه‌های سهامی تا اواخر اردیبهشت‌ماه متوقف بودند، بازدهی‌های قابل توجهی را در بازه کوتاه معاملاتی خود ثبت کردند. صندوق اتوآگاه با ۲۳.۱۴ درصد و اتوداریوش با ۲۲.۲۳ درصد بازدهی، نشان دادند که عطش خرید در صنعت خودرو همچنان بالاست. صندوق تخت گاز نیز با ۱۸.۵۴ درصد بازدهی در رتبه سوم قرار گرفت.

نکته انتقادی در این بخش، بازدهی پایین‌تر این گروه نسبت به بانکی‌ها و سهامی‌های عام است. به نظر می‌رسد چالش‌های ساختاری صنعت خودرو، بدهی‌های انباشته و ابهامات مربوط به قیمت‌گذاری، مانع از آن شد که این صندوق‌ها بتوانند همپای اهرمی‌ها یا بانکی‌ها از فرصت بازگشایی بازار بهره‌مند شوند. با این وجود، کسب بازدهی بالای ۲۰ درصد در مدت‌زمان تقریبی یک ماه، نشان‌دهنده پتانسیل انفجاری این گروه پس از بازگشایی و تخلیه هیجانات ناشی از توقف معاملات است.

شیمیایی‌ها و تداوم ثبات در میان بحران

در حوزه صنایع بنیادی، گروه شیمیایی عملکردی معقول و متناسب با واقعیت‌های اقتصادی صنعت ثبت کرد. این گروه که از اوایل خردادماه فعالیت خود را از سر گرفت، با پیشتازی پتروفارس و بازدهی ۱۹.۰۴ درصدی همراه بود. پتروآبان با ۱۷.۲۶ درصد و آلکان با ۱۱.۶۲ درصد بازدهی در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.

این بازدهی‌ها در مقایسه با سایر گروه‌ها متواضعانه به نظر می‌رسد، اما دلیل آن را باید در ماهیت صادرات‌محور این صنعت جستجو کرد. در حالی که گروه‌های ریالی نظیر بانکی و خودرویی با هیجان بازگشایی رشد کردند، گروه شیمیایی تحت تأثیر نرخ ارز و قیمت‌های جهانی محصولات پتروشیمی بود که در ایام جنگ نوسانات خاص خود را داشتند. مدیریت این صندوق‌ها در این دوره با تمرکز بر حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر نوسانات ارزی موفق عمل کرد، هرچند که در موج سواری بازگشایی بازار از رقبای اهرمی عقب ماندند.

تاب‌آوری طلای سرخ در روزهای سخت

در مقابل گروه‌های متوقف، بخش کالایی بازار از ابتدای فروردین‌ماه بدون تعطیلی به فعالیت خود ادامه داد. صندوق‌های زعفران در این بازه سه‌ماهه کامل، نوسانات متفاوتی را تجربه کردند. صندوق نهال با ۲۷.۶۶ درصد بازدهی عملکردی بسیار موفق داشت، در حالی که سافرون با ۲۰.۶۲ درصد بازدهی در رده بعدی قرار گرفت.

این صندوق‌ها که از تنش‌های مستقیم بازار سهام و توقف‌های معاملاتی مصون بودند، نشان دادند که دارایی‌های زیستی و کشاورزی می‌توانند به عنوان یک پناهگاه امن در دوران ابهام عمل کنند. در حالی که سهامداران در بلاتکلیفی جنگ به سر می‌بردند، سرمایه‌گذاران زعفران در حال کسب بازدهی مستمر بودند. بازدهی نزدیک به ۳۰ درصدی نهال در یک فصل، عددی بسیار مطلوب تلقی می‌شود که نشان از مدیریت صحیح گواهی‌های سپرده و استفاده از نوسانات فصلی قیمت زعفران در بازارهای جهانی و داخلی دارد.

سینرژی و چالش قیمت‌های جهانی نفت

صندوق سینرژی به عنوان تنها نماینده گروه انرژی، تجربه متفاوتی را در بهار ۱۴۰۵ پشت سر گذاشت. این صندوق که برخلاف سایرین به دلیل جنگ تعطیل نبود، تحت تأثیر مستقیم نوسانات شدید قیمت جهانی نفت در ایام تنش قرار گرفت. برآیند این نوسانات در ماه‌های فروردین، اردیبهشت و خرداد، منجر به بازدهی ۱۶.۴ درصدی برای سینرژی شد.

نکته حائز اهمیت در مورد سینرژی این است که بازدهی آن در یک بازار پیوسته و بدون رانتِ بازگشایی حاصل شده است. نوسانات بالای قیمت نفت در ایام جنگ، مدیریت این صندوق را با چالش‌های جدی مواجه کرد. از یک سو افزایش قیمت نفت به دلیل تهدیدات امنیتی مسیرهای ترانزیتی و از سوی دیگر ترس از رکود جهانی ناشی از درگیری، قیمت نفت را به شدت متلاطم کرد. خروجی مثبت ۱۶ درصدی در چنین شرایطی، نشان از تاب‌آوری این ابزار در برابر شوک‌های برون‌مرزی و مدیریت ریسک حرفه‌ای در سبد انرژی دارد.

افول فلزات گرانبها در سایه جنگ و رشد سهام

در حوزه فلزات گرانبها، طلا و نقره در بهار ۱۴۰۵ روزهای سختی را سپری کردند. این صندوق‌ها که بدون توقف از ابتدای سال معامله می‌شدند، با فروکش کردن حباب‌های اولیه ناشی از ترس جنگ و تغییر جهت نقدینگی به سمت بازار سهام پس از بازگشایی‌ها، با افت ارزش روبرو شدند.

در گروه طلا، صندوق زر با افت ۶.۴۶ درصدی توانست بهترین عملکرد دفاعی را داشته باشد، در حالی که میانگین گروه طلا با ریزش سنگین‌تر ۹.۳۴ درصدی مواجه بود. در بخش نقره نیز صندوق سیمین با افت ۵.۵۲ درصدی نسبت به میانگین ۷.۱۶ درصدی گروه، عملکرد بهتری در کنترل ریزش داشت. این داده‌ها ثابت می‌کند که طلا همیشه در زمان جنگ برنده نیست؛ به‌ویژه زمانی که پیش‌خور کردن ریسک در ماه‌های قبل اتفاق افتاده باشد. با بازگشت آرامش نسبی از اواخر اردیبهشت، خروج پول از این صندوق‌ها به سمت بازار سرمایه شدت گرفت که منجر به ثبت بازدهی منفی در این کلاس دارایی شد.

پایداری درآمد ثابت‌ها در تلاطمات سیاسی

صندوق‌های درآمد ثابت در این فصل پرالتهاب، نقش لنگرگاه ثبات را ایفا کردند. این صندوق‌ها که در تمام طول فصل فعال بودند، مأمنی برای پول‌های ریسک‌گریز در ایام اوج درگیری‌های نظامی شدند. صندوق بازده با ثبت ۹.۵۶ درصد بازدهی فصلی، برتر از میانگین ۶.۵۹ درصدی گروه عمل کرد.

این اختلاف عملکرد نشان می‌دهد که حتی در ابزارهای با درآمد ثابت نیز مدیریت هوشمندانه پرتفوی سپرده‌ها و اوراق مشارکت می‌تواند تفاوت معناداری ایجاد کند. بازدهی نزدیک به ۱۰ درصد در سه ماه، با در نظر گرفتن نقدشوندگی بالا و ریسک صفر، در مقایسه با طلا که بازدهی منفی داشت، یک پیروزی استراتژیک برای سرمایه‌گذاران این بخش محسوب می‌شود.

دورنمای بازار صندوق‌های بورسی

بررسی کلی بهار ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که بازار سرمایه ایران علی‌رغم تمامی شوک‌های سیاسی و نظامی، همچنان زنده و پویاست. توانایی بازار برای ثبت بازدهی‌های خیره‌کننده بلافاصله پس از یک دوره تنش، نشان‌دهنده عمق نقدینگی و اعتماد نسبی به آینده است. تفاوت فاحش میان بازدهی صندوق‌های متوقف و صندوق‌های فعال، درس بزرگی برای سرمایه‌گذاران داشت؛ تنوع‌بخشی به سبد دارایی بر اساس «زمان نقدشوندگی» به اندازه تنوع‌بخشی بر اساس «نوع دارایی» اهمیت دارد.