به گزارش صدای بورس، در روزهای توقف بازار سهام و کشمکشهای سیاسی و اقتصادی به واسطه تحولات نظامی در منطقه، بخشی از سرمایهگذاران بهدنبال ابزارهایی رفتهاند که رفتارشان کمتر به هیجانات داخلی وابسته باشد. نوسانهای پرشتاب نفت در ماههای اخیر، بار دیگر توجه بازار را به سمت داراییهایی برده که پیوند مستقیم با تحولات جهانی انرژی دارند.
در بحبوبه جنگ ۴۰ روزه و روزهای بعد از آن، صندوق کالایی فارابی در نماد «سینرژی» به یکی از شاخصترین مقاصد سرمایه تبدیل شد. حالا و در چنین فضایی نوسانهای قیمتی حاملهای انرژی و نرخ ارز به یکی از محورهای اصلی تصمیمگیری سرمایهگذاران تبدیل شده است.
بررسی رفتار سینرژی در دوره دگرگونی شاخصها
بازار سرمایه ایران در هفتههای اخیر، تحتتأثیر فضای جنگی و تعطیلیهای متوالی، در شرایطی کمعمق و تقریباً بدون دادوستد قرار گرفته است؛ وضعیتی که باعث شده بخشی از نقدینگی به سمت صندوقهای کالایی قابل معامل در حال حاضر بهویژه صندوقهای مبتنی بر انرژی حرکت کند. در همین دوره، حاملهای انرژی که از آغاز تنشهای منطقهای با جهش تقاضا و رشد چشمگیر قیمت روبهرو شدهاند زمینهای فراهم کردهاند که بخشی از سرمایهها به صندوقهایی مانند «سینرژی» وارد شود و معاملات این صندوقها نسبت به سایر ابزارهای بازار، فعالتر باقی بماند. سینرژی با هدف تجمیع سرمایهها و تشکیل سبدی از اوراق مبتنی بر کالا ایجاد شده و ستون اصلی ساختار آن را گواهیهای سپرده حاملهای انرژی تشکیل میدهد؛ داراییهایی که طبق نصاب مصوب، صندوق میتواند بین ۷۰ تا ۹۰ درصد منابع خود را به آنها اختصاص دهد. علاوه بر این، صندوق مجاز است برای مدیریت ریسک یا تنظیم موقعیتها از اوراق مشتقه شامل قراردادهای آتی و اختیار معامله استفاده کند؛ ابزارهایی که هر یک سقف و چارچوب مشخص خود را در امیدنامه دارند و امکان میدهند صندوق در مواجهه با تغییرات ناگهانی بازار انرژی، واکنش سریعتری نشان دهد.
در کنار این ترکیب، ویژگی مهم دیگری نیز وجود دارد به طوری که واحدهای سینرژی صددرصد بهصورت ریالی معامله میشوند، در حالی که داراییهای پایه صندوق ذاتاً به قیمتهای دلاری نفت، گاز، میعانات و برق وابستهاند. این دوگانگی باعث میشود صندوق تا حدی در برابر شوکهای مستقیم ارزی مصون باشد و در عین حال از رشدهای دلاری قیمت حاملهای انرژی نیز منتفع شود. مجموعه این عوامل، ارزیابی عملکرد سینرژی را در دوران فعلی که بازار سهام تعطیل و بخش انرژی در حال نوسان شدید است به یک موضوع مهم و قابل تحلیل تبدیل میکند.
ساختار داراییها؛ تمرکز بر حاملهای انرژی
مرور آخرین صورت وضعیت پرتفوی صندوق نشان میدهد سینرژی مصداق بارز یک صندوق انرژیمحور است. نزدیک به ۸۷ درصد داراییها در قالب گواهی سپرده حاملهای انرژی شامل برق، نفت خام سنگین، میعانات گازی و نفتا نگهداری شدهاند. وزن ۸.۵ درصدی اوراق صرفهجویی انرژی که ماهیتاً بازاری ترکیبی از انرژی و سیاستگذاری مصرف را پوشش میدهد، لایه دیگری از تنوعبخشی هدفمند را شکل داده است. سهم سپردههای بانکی نیز که پس از اصلاح نهادی صندوق به حدود ۴.۵ درصد رسیده، عمدتاً برای حفظ نقدشوندگی و پاسخگویی به صدور و ابطال روزانه استفاده میشود.
ترکیب صنایع نیز مؤید همین رویکرد است؛ جایی که گروه «فراوردههای نفتی، کک و سوخت هستهای» با وزن بیش از ۹۱ درصد، ستون اصلی صندوق است و پس از آن صنعت عرضه برق، گاز، بخار و آب گرم با سهم حدود هشت درصد قرار دارد. این تمرکز بالا از نگاه برخی سرمایهگذاران ممکن است ریسکزا به نظر برسد، اما واقعیت این است که ماهیت مأموریت صندوق دقیقاً بر چنین تمرکزی استوار است.
رفتار بازدهی و مقایسه با شاخص؛ روندی که از بازار جدا شد
بررسی نمودار (شماره ۱) مقایسهای سینرژی با شاخص کل بهوضوح نشان میدهد که صندوق طی یک سال گذشته از مدار بازار سهام خارج شده و مسیر مستقل خود را یافته است. خط سبز بازدهی صندوق بهتدریج از شاخص کل فاصله گرفته و در مقاطع جهشی، عملکردی چندین برابر بهتر از بازار ثبت میکند. این واگرایی نهتنها تصادفی نیست، بلکه همزمان با ساختار داراییها نشان میدهد سینرژی بهجای تبعیت از هیجانات بازار سهام، مستقیماً از روندهای جهانی انرژی تأثیر میگیرد.
در دورهای که شاخص کل درگیر اصلاحهای فرسایشی، فشار فروش و خروج پول حقیقی بوده، سینرژی بهواسطه رشد قیمت داراییهای پایه، صعودی پرشتاب را تجربه کرده است. این روند باعث شده واحدهای صندوق، حتی در شرایط قفلشدگی بسیاری از نمادهای بورسی، بهعنوان یکی از معدود مسیرهای بازدهی واقعی برای سرمایهگذاران ظاهر شود. تمایز میان دو نمودار ـ یکی گرفتار در سیکل رکودی و دیگری در حال شکستن سقفهای جدید ـ تصویر روشنی از نقش سینرژی در سبد دارایی سرمایهگذاران محافظهکار ارائه میدهد.
پیوند سینرژی با نفت برنت
نمودار قیمت نفت برنت در ماههای اخیر نشان میدهد بازار انرژی یکی از پرتلاطمترین دورههای خود پس از آغاز جنگ رمضان را پشت سر گذاشته است. نفت که در محدوده ۷۵ دلار معامله میشد، با شروع تنشها رالی قدرتمندی را آغاز کرد و تا مرزهای بالاتر از ۱۱۰ دلار افزایش یافت. این جهش سریع، بلافاصله در NAV سینرژی منعکس شد و صندوق را وارد دورهای از رشدهای پیاپی کرد که در نمودار شماره ۲ عملکرد آن کاملاً قابل مشاهده است.
اوجگیری قیمت نفت اگرچه عامل اصلی رشد صندوق بود، اما اصلاح اخیر آن ـ سقوط از محدوده ۱۲۰ به حوالی ۹۱ دلار ـ باعث شد بخش محدودی از ارزش لحظهای داراییهای صندوق تعدیل شود. با این حال، نکته مهم اینجاست که سرعت اصلاح قیمت واحدهای صندوق معمولاً از سرعت تغییرات قیمت نفت کمتر است؛ موضوعی که به دلیل ساختار بازار ثانویه و محدودیت دامنه نوسان رخ میدهد و زمینهساز ایجاد حباب مثبت یا منفی میشود. همین پدیده اکنون نیز دیده میشود: سینرژی در شرایطی که قیمت نفت در محدوده ۹۰ دلار تثبیت شده، با حباب منفی ۱۴ درصد معامله میشود. یعنی قیمت تابلو به شکل محسوسی از NAV عقبتر است و بازار هنوز تغییرات بنیادین ارزش داراییها را بهطور کامل هضم نکرده است. این فاصله میان قیمت و ارزش ذاتی، برای برخی فعالان بازار نشانهای از فرصت و برای برخی دیگر نشاندهنده احتیاط است، اما آنچه مسلم است اینکه رفتار همبسته سینرژی با نفت برنت همچنان ادامه دارد و هر موج قیمتی جدید در بازار جهانی انرژی، نخستینبار در NAV این صندوق اثر خود را نشان خواهد داد. در مجموع تاثیرپذیری این صندوق در قبال تحولات سیاسی و نظامی، همچنین افت و خیز قیمت حاملهای انرژی موجب شده است تا سینرژی به مرکز توجه فعالان بازار سرمایه در این دوران تبدیل شود.
حلقه اتصال سرمایهگذاران به بازار انرژی ایران
محمدرضا بیکزاده، مدیر سرمایهگذاری شرکت سبدگردان فارابی در گفتوگو با اطلاعات بورس به اهداف تأسیس صندوق سینرژی اشاره کرد و گفت: هدف اصلی این صندوق فراهمکردن دسترسی آسانتر مردم و سرمایهگذاران به ابزارهای گواهی سپرده پذیرفتهشده در بورس انرژی است؛ ابزارهایی شامل نفت، گاز، میعانات گازی، نفتا و سایر کالاهایی که به تدریج وارد بازار شده و پذیرش میشوند. وی افزود: صندوق سینرژی از مهر ۱۴۰۳ فعالیت خود را با ارزش خالص دارایی ۱۰۰۰ تومان آغاز کرد و در فروردین ۱۴۰۵ NAV صندوق به حدود ۵۰۰۰ تومان رسیده است. بیکزاده اظهار کرد: بازدهی صندوق از دو جهت تحت تأثیر قرار میگیرد. در حال حاضر بخش عمده پرتفوی شامل نفت، میعانات گازی و نفتاست؛ بنابراین قیمت جهانی این کالاها مستقیماً بر NAV صندوق اثرگذار است. عامل دوم، نرخ تسعیر دلار در سامانه نیماست، زیرا این کالاها دلاری قیمتگذاری میشوند. بخشی از رشد قابلتوجه NAV پیش از دوره جنگ، ناشی از افزایش نرخ دلار نیما از ۷۰ هزار به ۱۴۰ هزار تومان بوده است. در نتیجه، قیمتهای جهانی انرژی و نرخ ارز دو مؤلفه اصلی اثرگذار بر عملکرد صندوق هستند.
مدیر سرمایهگذاری شرکت سبدگردان فارابی توضیح داد: ترکیب داراییهای صندوق عمدتاً مربوط به صنایع وابسته به نفت و فرآوردههای نفتی است؛ بنابراین طبیعی است که بازدهی صندوق به نوسانات قیمت جهانی نفت و کامودیتیها وابسته باشد. هر زمان قیمت نفت رشد کند، عملکرد صندوق نیز تقویت میشود. بیکزاده تصریح کرد: یکی از ویژگیهای مهم صندوق سینرژی ارزش معاملات بالای آن است. صندوق روزانه بین یک تا یکونیم همت معامله میشود که رقم بسیار قابل توجهی است و نقدشوندگی مطلوبی برای سرمایهگذاران فراهم میکند.
-
نجمه آجربندیان - خبرنگـار
-
هفته نامه اطلاعات بورس۶۳۰