به گزارش صدای بورس،در صورت تشدید تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل و بسته ماندن تنگه هرمز، جهان با کمبود فوری در مواد انرژیبر، شیمیایی و راهبردی روبهرو خواهد شد؛ کمبودهایی که از نفت و LNG تا اوره، هلیوم، میعانات گازی و نفتای پتروشیمی را در بر میگیرد و شوک دومینویی در بازارهای جهانی ایجاد میکند. این گزارش به بررسی این حقیقت میپردازد که کدام مواد در خط مقدم کمبود ناشی از بحران هرمز قرار دارند؟
۱. نفت خام و فرآوردههای وابسته: نخستین و بزرگترین شوک عرضه
تنگه هرمز مهمترین مسیر انرژی جهان است و روزانه ۱۷ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت خام،معادل ۲۰ تا ۲۲ درصد از کل مصرف روزانه جهان،از این گلوگاه عبور میکند. این حجم شامل صادرات تقریباً تمام تولیدکنندگان اصلی خلیج فارس، یعنی عربستان، عراق، امارات، کویت و ایران است. بر اساس گزارش رسمی EIA، در هیچ مسیر جایگزینی ظرفیت کافی برای جابهجایی حتی نیمی از این حجم وجود ندارد. بنابراین، کوچکترین اختلال در هرمز به معنای حذف یکپنجم عرضه نفت جهان از بازار است.
در بحرانهای مشابه (۲۰۱۹، ۲۰۲۰)، حتی احتمال انسداد هرمز سبب جهش ۲۵ تا ۳۰ درصدی قیمت نفت برنت ظرف ۷۲ ساعت شد. اکنون با بالا بودن تقاضا و محدود بودن ظرفیت مازاد اوپک،حدود ۳.۵ میلیون بشکه،اگر هرمز برای تنها یک هفته بسته بماند، قیمت نفت میتواند در بازه ۱۲۰ تا ۱۴۰ دلار تثبیت شود. این وضعیت بهسرعت هزینه پالایش، سوخت حملونقل، و کالاهای انرژیبر را افزایش خواهد داد.
منابع: EIA ، Bloomberg Energy
۲. گاز طبیعی مایع (LNG): بحرانی عمیق برای واردکنندگان آسیایی و اروپا
قطر، دومین تولیدکننده بزرگ LNG در جهان، بخش عمده تولید سالانه خود،بیش از ۱۰۵ میلیارد مترمکعب در سال—را از تنگه هرمز صادر میکند. بر اساس گزارش IGU، حدود ۲۱ درصد کل تجارت جهانی LNG از این مسیر عبور میکند. واردکنندگان اصلی شامل ژاپن، کرهجنوبی، هند، چین و اتحادیه اروپا هستند.
چنانچه مسیر هرمز مسدود شود، قیمت گاز در شاخصهای اصلی مثل TTF اروپا و JKM آسیا احتمالاً ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت. این افزایش برای نیروگاههای حرارتی آسیا، که بخش زیادی از برق خود را با LNG تولید میکنند، به معنای دو برابر شدن هزینه تولید برق است. در اروپا نیز،که پس از قطع واردات روسیه بهطور فزایندهای به LNG متکی شده،افزایش قیمت میتواند بار دیگر بحران انرژی سال ۲۰۲۲ را بازآفرینی کند.
منابع: IGU ، S&P Global
۳. اوره و کودهای شیمیایی: زنجیره تأمین غذا در معرض تنش شدید
اوره،پرکاربردترین کود دنیا،مستقیماً از گاز طبیعی تولید میشود. هر اختلالی در عرضه گاز، یا افزایش قیمت LNG، مستقیماً بر قیمت اوره تأثیر میگذارد. ایران و قطر مجموعاً ۱۳ میلیون تن اوره در سال تولید میکنند و ایران به تنهایی ۶ میلیون تن از این مقدار را صادر میکند. این صادرات عمدتاً به هند، ترکیه، چین و برزیل میرود.
در صورت انسداد هرمز، حدود ۱۵ درصد از حجم صادرات جهانی اوره از دسترس خارج میشود. بانک جهانی در گزارش «Commodity Markets Outlook» اعلام کرده است که در بحرانهای انرژی گذشته، قیمت اوره بین ۲ تا ۲.۵ برابر افزایش یافته است. افزایش قیمت کودها بهطور متوسط قیمت تمامشده غلات جهانی،گندم، ذرت، برنج را ۱۲ تا ۱۸ درصد افزایش میدهد و این مسئله تهدیدی جدی برای امنیت غذایی برخی مناطق آسیا و آفریقا خواهد بود.
منابع: FAO، World Bank Commodities
۴. هلیوم: ماده ای کوچک، اما فوقالعاده راهبردی برای فناوریهای پیشرفته
قطر یکی از دو تولیدکننده اصلی هلیوم جهان است و ۴۵ درصد از هلیوم صنعتی دنیا را تولید میکند. تمام تأسیسات هلیوم قطر در منطقه راس لفان قرار دارند و صادرات آن کاملاً وابسته به عبور از تنگه هرمز است.
کاربردهای هلیوم در بخشهایی است که هیچ جایگزین کوتاهمدتی ندارند:
-
تولید تراشههای نیمههادی در شرکتهایی مثل TSMC و Samsung
-
خنکسازی دستگاههای MRI
-
فناوری فضایی، لیزر و فیبر نوری