جنگ اقتصاد ایران را چقدر عقب انداخت؟

به گزارش صدای بورس،در روزهای اخیر، خسارات ناشی از جنگ به‌صورت رسمی از سوی سخنگوی دولت اعلام شد. بر اساس این اعلام، مجموع خسارات جنگ حدود ۲۷۰‌میلیارد دلار برآورد شده است.

مدت‌زمان بازسازی به عواملی مانند میزان خسارت اولیه، نرخ رشد اقتصادی، سطح اولیه تولید و بهره‌وری سرمایه بستگی دارد. بر این اساس، اگر اقتصاد پس از جنگ رشد سالانه ۳ درصدی را تجربه کند، حدود ۵ سال زمان لازم است تا تولید ناخالص داخلی به سطح پیش از جنگ بازگردد. در مقابل، در سناریوی خوش‌بینانه با تحقق رشد اقتصادی ۸ درصدی، این دوره به حدود ۲ سال کاهش خواهد یافت.

بر اساس اظهارات سخنگوی دولت ایران، در جریان جنگ اخیر خسارتی در حدود ۲۷۰‌میلیارد دلار به اقتصاد کشور وارد شده است. با توجه به اندازه اقتصاد ایران، این رقم بسیار قابل‌توجه و سنگین است. این میزان خسارت معادل حدود ۵۷ درصد تولید ناخالص داخلی کشور و بیش از پنج برابر درآمدهای نفتی سالانه ایران است.

برآورد فنی زمان بازسازی

هرچه نرخ رشد اقتصادی بالاتر و سطح خسارت اولیه کمتر باشد، دوره بازسازی کوتاه‌تر خواهد بود. خسارت‌هایی که در طول جنگ به زیرساخت‌های اقتصادی، یا به‌طور کلی‌تر به «سرمایه انباشت‌شده» وارد می‌شود، به کاهش تولید ناخالص داخلی منجر می‌شود.

بر اساس آمارهای موجود، بهره‌وری سرمایه در ایران پایین‌تر از میانگین جهانی است. نسبت سرمایه انباشت‌شده به تولید ناخالص داخلی در ایران حدود ۴ برآورد می‌شود. به بیان ساده، برای افزایش یک واحدی تولید در اقتصاد ایران، به حدود چهار واحد افزایش در سرمایه انباشت‌شده نیاز است.

علاوه بر بهره‌وری سرمایه، نرخ رشد اقتصادی پس از جنگ نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در زمان بازسازی دارد. هرچه رشد اقتصادی سریع‌تر باشد، بازگشت تولید به سطح پیش از جنگ در مدت کوتاه‌تری رخ می‌دهد. با توجه به پایین بودن بهره‌وری سرمایه در ایران، می‌توان انتظار داشت که در صورت تحقق نرخ‌های رشد بالا، فرآیند بازسازی تسریع شود.

با اعلام خسارت ۲۷۰‌میلیارد دلاری، گروهی از کارشناسان معتقدند این رقم فراتر از سطح واقعی خسارات واردشده است و بیش از آنکه مبتنی بر برآورد خسارات بالفعل باشد، از محاسبات گسترده و گاه خوش‌بینانه درباره هزینه‌های غیرمستقیم تاثیر پذیرفته است.

در مقابل، گروه دیگری از کارشناسان بر این باورند که رقم اعلام‌شده حتی تمامی ابعاد خسارت را پوشش نمی‌دهد و با احتساب هزینه‌های پنهان، فرصت‌های از دست‌رفته و پیامدهای بلندمدت اقتصادی، میزان واقعی خسارت می‌تواند تا حدود ۵۰۰‌میلیارد دلار افزایش یابد.

با فرض وارد آمدن خسارتی معادل ۲۷۰‌میلیارد دلار، اگر اقتصاد ایران پس از جنگ با نرخ سالانه ۸ درصد رشد کند، حدود ۲ سال زمان لازم خواهد بود تا تولید ناخالص داخلی به سطح پیش از جنگ بازگردد.

اما میانگین رشد اقتصادی ایران در سال‌های گذشته حدود ۳ درصد بوده است. با فرض تداوم این نرخ رشد در دوره پس از جنگ، خسارت ۲۷۰‌میلیارد دلاری می‌تواند اقتصاد ایران را حدود ۵ سال به عقب بازگرداند. در صورتی که جنگ برای مدت بیشتری برای مثال حدود یک ماه دیگر ادامه یابد و حجم خسارات به حدود ۵۰۰‌میلیارد دلار افزایش پیدا کند، زمان بازسازی به بیش از ۱۰ سال خواهد رسید. بر این اساس، با فرض توزیع نسبتا یکنواخت خسارات در طول زمان، هر یک ماه تداوم جنگ می‌تواند بیش از ۵ سال اقتصاد ایران را به عقب براند.