اقتصاد مقاوم ایران در برابر فشار جنگ و تحریم‌

به گزارش صدای بورس،به صورت طبیعی در بحران‌های نظامی، توجه عمومی معمولاً بر خسارت‌های انسانی و ویرانی‌های فیزیکی متمرکز است، اما در پس این جلوه‌های آشکار، تغییری عمیق‌تر و پایدارتر نهفته است: به‌هم‌خوردن نظم طبیعی زندگی و کند شدن حرکت چرخ‌های اقتصاد. این رخداد که شاید در نگاه اول کم‌اهمیت به نظر برسد، در واقع پایه بسیاری از هزینه‌های کلان و آسیب‌های اقتصادی است.

جنگ و ناامنی، فعالیت بخش‌های اقتصادی را به یک اندازه تحت فشار قرار نمی‌دهد؛ اثر آن بسته به نوع کسب‌وکار و میزان وابستگی هر بخش به آرامش محیطی متفاوت است. بخش‌هایی نظیر خدمات و گردشگری به شدت از این شرایط آسیب می‌بینند، درحالی‌که صنایع زیربنایی و انرژی مانند برق، آب و گاز به دلیل ماهیت حیاتی خود کمتر دچار توقف می‌شوند. این ناهم‌ترازی در اثرگذاری، نقشه جدیدی از تضعیف اقتصادی ترسیم می‌کند.

تقریباً در تمامی درگیری‌های مدرن، صنعت گردشگری و اقامتگاه‌ها در خط مقدم آسیب قرار دارند. لغو پروازها، تعطیلی هتل‌ها و کاهش شدید سفرهای تفریحی باعث می‌شود این حوزه به نقطه رکود کامل برسد. از منظر اقتصاد خرد، گردشگری از جمله کالاهای لوکس و انعطاف‌پذیر نسبت به تغییرات هزینه است؛ در شرایطی که هزینه یا ریسک سفر بالا می‌رود، مردم به سادگی آن را کنار می‌گذارند و جریان درآمد این صنعت به صفر میل می‌کند.

وقتی مرزها محدود و مسیرهای ارتباطی ناامن می‌شوند، حمل‌ونقل یکی از نخستین بخش‌هایی است که دچار اختلال می‌گردد. تعطیلی بنادر، کاهش شدید ترافیک هوایی و بسته‌شدن گذرگاه‌های زمینی سبب رکود عمومی در جابه‌جایی بار و مسافر می‌شود. به‌تدریج، حتی سفرهای درون‌شهری نیز کاهش می‌یابد و سیستم حمل‌ونقل درون‌مرزی وارد یک چرخه فرسایشی می‌شود.

فعالیت صنعتی در دوران جنگ با دو مانع بزرگ مواجه است: یکی قطع یا محدود شدن تأمین ارز و مواد اولیه، و دیگری افت تقاضا در بازار. در چنین شرایطی، بنگاه‌ها ترجیح می‌دهند تولید را کاهش داده یا تا تثبیت اوضاع، عرضه را متوقف کنند. ابهام نسبت به آینده و نااطمینانی اقتصادی، تصمیم‌گیری‌های تولیدی را دشوار کرده و زنجیره تولید را نیمه‌فعال نگه می‌دارد.

جنگ با ایجاد بی‌ثباتی و کاهش حجم معاملات، جریان پول و سرمایه را کند می‌کند. هنگامی که کسب‌وکارها از تحرک می‌افتند، نظام بانکی نیز با کاهش تقاضا برای خدمات مالی روبه‌رو می‌شود. در برخی موارد، دولت‌ها حتی ناچار می‌شوند برای حفظ دارایی مردم، بازارهای مالی و بورس را موقتاً تعطیل کنند تا از بحران نقدینگی یا سقوط ارزش دارایی‌ها جلوگیری شود.

نکته پایانی اینکه، در میان آشفتگی‌های اقتصادی ناشی از جنگ، برخی حوزه‌ها مانند صنایع انرژی، آب، برق و استخراج منابع طبیعی، پایداری نسبی دارند. دلیل این مقاومت، ضرورت دائمی خدمات آنها و اتکای بیشتر به سرمایه فیزیکی است. با این وجود، چون دارایی‌های این صنایع اغلب ملموس و ثابت‌اند، آسیب فیزیکی به تأسیسات می‌تواند زیان‌های سنگینی به همراه داشته باشد.