بازار در مه ریسک

آیا می‌توان بازار سرمایه را به‌عنوان یکی از کیس‌های تحلیلی اقتصاد تلقی کرد؟ اگر چنین باشد، استفاده از نسبت‌های ارزش‌گذاری مانند P/E یا نسبت قیمت به فروش شرکت‌ها می‌تواند چارچوبی برای ارزیابی وضعیت کلان اقتصادی فراهم کند. شاید این گزاره کلیشه‌ای به نظر برسد، اما بازار سرمایه دماسنج اقتصاد کشور است. زمانی که حال بازار سرمایه خوب باشد، به‌طور طبیعی می‌توان انتظار داشت وضعیت تولید و اقتصاد نیز شرایط بهتری داشته باشد. با این حال، کارنامه چند سال اخیر بازار سرمایه چندان مطلوب نبوده است.
اگر عملکرد بازار سرمایه رضایت‌بخش بود، امروز ارزش دلاری آن به حدود ۸۰ میلیارد دلار کاهش پیدا نمی‌کرد؛ رقمی که برای اقتصادی با منابع طبیعی گسترده، عددی بسیار پایین و قابل تأمل است. پرداختن به چرایی این وضعیت بحث مفصلی می‌طلبد، اما در چارچوب تحلیلی نسبت‌های ارزش‌گذاری می‌توان به چند نکته اشاره کرد. در حال حاضر، نسبت قیمت به سود شرکت‌ها برای سال آینده (P/E فوروارد) به زیر پنج واحد رسیده است؛ عددی که برای سال آتی کم‌سابقه محسوب می‌شود. با توجه به حذف ارز ترجیحی، شرکت‌های دلاری‌محور و صادراتی نیز از بهبود سودآوری بی‌نصیب نخواهند بود و انتظار می‌رود آثار آن در گزارش‌های فصلی، به‌ویژه در بهبود حاشیه سود شرکت‌ها، نمایان شود.
با این حال، مسئله‌ای که این روزها تحلیل بازار سرمایه را درهاله‌ای از ابهام فرو برده، شرایط ریسک سیستماتیک است. مادامی که این ریسک‌ها بر بازارها سایه افکنده‌اند، بازار سرمایه عملاً در موقعیت یک بازار پشتیبان قرار می‌گیرد. در چنین فضایی، خط مقدم سرمایه‌گذاری به بازارهای دارایی فیزیکی‌محور مانند طلا منتقل می‌شود؛ جایی که سرمایه‌گذاران، چه در داخل و چه در سطح جهانی، در مواجهه با ریسک به آن پناه می‌برند. نتیجه طبیعی این وضعیت، خروج نقدینگی از بازار سهام است. در شرایط فعلی، آنچه باید در بازار سرمایه رصد شود، بیش از هر چیز جریان نقدینگی و ارزش معاملات است. از منظر بنیادی، سطح کنونی بازار را می‌توان سطحی با ارزندگی بالا دانست؛ اما بدون بازگشت جریان نقدینگی، این ارزندگی به تنهایی تعیین‌کننده نخواهد بود. بنابراین، اگرچه از منظر نسبت‌های ارزش‌گذاری و بنیاد شرکت‌ها، بازار در موقعیت مناسبی قرار دارد، اما مسیر پیش‌رو بیش از هر چیز به کاهش ریسک‌های سیستماتیک و بازگشت نقدینگی وابسته است؛ متغیرهایی که می‌توانند نقشه راه سرمایه‌گذاری را مشخص کنند.

• محمد غفوری - کارشناس بازار سرمایه

• شماره ۶۲۸ هفته نامه اطلاعات بورس