رشد معلق بورس 

یکی از پرسش‌های فعالان بازار سرمایه این است که چرا با وجود پایین بودن نسبت P/E سهام در بازار سرمایه و با وجود ارزش ذاتی مناسب سهام شرکت‌ها، اثرات آن در قیمت سهام منعکس نمی‌شود. پاسخ این سؤال را باید در ترکیبی از عوامل اقتصادی و سیاسی جست‌وجو کرد.
یکی از مهم‌ترین عوامل، ریسک‌های سیستماتیک است. پس از حذف ارز ترجیحی و تک‌نرخی شدن ارز، بازار سرمایه با رشد مواجه شد، اما این رشد به دلیل تشدید ریسک‌های سیستماتیک متوقف شد. در روزهای اخیر نیز شاهد معاملات نزولی سهام بوده‌ایم. بنابراین، عقب‌ماندگی P/E و پایین بودن آن در مقایسه با سودآوری شرکت‌ها، عمدتاً ناشی از این ریسک‌هاست. این شرایط اجازه نمی‌دهد که رشد بالقوه شرکت‌ها، به‌ویژه شرکت‌هایی با محصولات دلاری و صادراتی، به‌طور کامل در قیمت‌ها منعکس شود، اما در عین حال، از ارزندگی سهام نمی‌کاهد.
از منظر آماری، P/E کل بازار سرمایه در ایران اکنون حدود ۳٫۵ واحد است؛ عددی که برای تحلیلگران بسیار مطلوب تلقی می‌شود و می‌تواند مبنایی برای خوش‌بینی به کلیت بازار باشد. نرخ ارز نیز عامل دیگری است که این سطح نسبت را حمایت کرده است؛ تک‌نرخی شدن ارز به پایداری P/E میانگین بازار کمک کرده و نشان می‌دهد که بازار همچنان از ارزندگی برخوردار است. با این حال، بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران به دلیل ریسک‌های سیستماتیک، اخبار مذاکرات بین‌المللی و احتمالاتی مانند وقوع جنگ، مانع از ورود نقدینگی بیشتر به بازار شده است. حتی با وجود ارزندگی بالا، معامله‌گران محتاط عمل می‌کنند.
نرخ بهره و تورم نیز نقش مهمی در جذابیت بازار دارند. تجربه نشان داده است که افزایش نرخ بهره، جذابیت سرمایه‌گذاری در بورس را کاهش می‌دهد و کاهش نرخ بهره باعث هدایت نقدینگی به بازار سرمایه می‌شود. اما در شرایط تورمی فعلی، انتظار کاهش نرخ بهره از سوی بانک مرکزی نمی‌رود؛ زیرا این اقدام می‌توانست موجب رشد مضاعف نقدینگی شود. بنابراین، در مقطع فعلی، نرخ بهره تأثیر چندانی بر بازار سرمایه ندارد.
با این حال، اگر ریسک‌های سیستماتیک کاهش یابد و اخبار مثبت مذاکرات یا توافق‌های احتمالی منتشر شود، می‌توان انتظار داشت که شاخص کل بازار با توجه به P/E پایین و ارزندگی نسبی شرکت‌ها، رشد قابل توجهی را تجربه کند.

• بهراد موسوی - کارشناس بازار سرمایه

• شماره ۶۲۸ هفته نامه اطلاعات بورس