به گزارش صدای بورس، بازار سرمایه ایران در سال ۱۴۰۴، با تجربه نوسانات شدید و ورود و خروج قابل توجه نقدینگی حقیقیها، یکی از پرچالشترین سالهای خود را پشت سر گذاشت. بررسی جریان نقدینگی حقیقی در طول ماههای سال نشان میدهد که بازار علیرغم فشار فروش سنگین در خرداد، تیر و مرداد و خروج مجموعاً بیش از ۴۱ هزار میلیارد تومان پول حقیقی، در مجموع خالصاً توانست بیش از ۳۴ هزار میلیارد تومان نقدینگی جذب کند.
نکته قابل توجه این است که امسال ریسک اصلی بازار نه ناشی از سیاستهای داخلی یا نوسانات اقتصادی معمول، بلکه جنگی بود که هیچ سالی در تاریخ بازار سرمایه ایران تجربه نکرده بود. این ریسک بیسابقه، باعث شد سرمایهگذاران خرد به شدت محتاط شوند و فشار فروش در برخی ماهها شدت بگیرد. با این وجود، ماههایی مانند مهر، آذر و دی شاهد بازگشت قدرتمند پول حقیقی به بازار بودیم که نشاندهنده اعتماد نسبی سرمایهگذاران به بازار و جستجوی فرصتهای معاملاتی حتی در شرایط پرریسک است.
فروردین ۱۴۰۴ را میتوان یکی از مقاطع مهم و قابلتوجه بازار سرمایه در یک سال اخیر دانست. پس از تجربه سال ۱۴۰۳ که بازار تنها در سه ماه با ورود خالص نقدینگی مواجه شد، فروردین ۱۴۰۴ با ثبت ورود معنادار پول حقیقی بهعنوان نشانهای از تغییر رفتار کوتاهمدت سرمایهگذاران ظاهر شد. هرچند هنوز نمیتوان این ورود نقدینگی را بهمنزله بازگشت پایدار اعتماد تلقی کرد، اما از منظر روانی و رفتاری اهمیت بالایی دارد.
بررسی جریان معاملات نشان میدهد ورود پول در فروردین ۱۴۰۴ عمدتاً تحتتأثیر تعدیل انتظارات سرمایهگذاران نسبت به بازارهای موازی، بهویژه پس از رشدهای قابلتوجه در بازار طلا و ارز، شکل گرفت. در این مقطع، بخشی از نقدینگی که پیشتر در ابزارهای کمریسک یا بازارهای غیرمولد پارک شده بود، با هدف کسب بازدهی بالاتر در کوتاهمدت وارد بازار سهام شد.
از سوی دیگر، شروع سال جدید معمولاً با افزایش خوشبینی، بازبینی پرتفویها و تخصیص مجدد داراییها همراه است؛ عاملی که در فروردین ۱۴۰۴ نیز به تقویت سمت تقاضا در بازار کمک کرد. همچنین، برخی انتظارات پیرامون بهبود سودآوری شرکتها و جذابتر شدن نسبتهای قیمتی، بهویژه در مقایسه با نرخهای سود بدون ریسک، محرک ورود پول بودند.
با این حال، نکته کلیدی آن است که ورود نقدینگی در فروردین ۱۴۰۴ ماهیتی محتاطانه و تا حدی کوتاهمدت داشت. رفتار سرمایهگذاران نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از پول وارد شده همچنان بهدنبال فرصتهای سریع و قابل خروج است و هنوز نشانههای قوی از شکلگیری یک روند پایدار ورود نقدینگی مشاهده نمیشود. در مجموع، فروردین ۱۴۰۴ را میتوان نقطهای امیدوارکننده اما شکننده در مسیر بازار سرمایه دانست؛ نقطهای که تداوم آن وابسته به کاهش ریسکهای سیستماتیک، ثبات سیاستگذاری و جذابیت نسبی بازار در برابر گزینههای کمریسک خواهد بود.
در اردیبهشت ماه، خروج ۶,۷۰۰ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی از بازار، نخستین نشانههای احتیاط سرمایهگذاران را نشان داد. بعد از آن بازار با اصلیترین ریسک خود یعنی جنگ ۱۲ روزه دست و پنجه نرم کرد.
خرداد و تیر ماه ۱۴۰۴، سختترین دوران برای پول حقیقیها بود. در این دو ماه مجموعاً ۲۷,۸۰۰ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی از بازار خارج شد؛ موضوعی که فشار فروش بالای سهام و کاهش شاخص کل را به دنبال داشت. تحلیلگران بازار بر این باورند که در این بازه، عوامل اقتصادی کلان و نگرانیهای تورمی، نقش مهمی در رفتار سرمایهگذاران خرد ایفا کردهاند. این خروج گسترده نقدینگی حقیقی، موجب شد شاخصهای بورسی در این دوره با نوسانات منفی شدید مواجه شوند و بسیاری از سهامداران کوتاهمدت از بازار خارج شوند.
مرداد ماه نیز شرایط مشابهی ادامه یافت؛ خالصاً ۱۳,۰۲۰ میلیارد تومان نقدینگی از بازار خارج شود. این ارقام نشان میدهد که در مرداد، فشار فروش بسیار بیشتر از توان ورود پول جدید بود و بازار تحت تأثیر ترس سرمایهگذاران کوتاهمدت قرار گرفت.
با این وجود، از شهریور ماه نشانههایی از بازگشت اعتماد به بازار دیده شد. در این ماه، با ورود ۶,۸۹۶ میلیارد تومان و خروج ۵,۹۹۷ میلیارد تومان، خالص نقدینگی حقیقی به ۸۹۹ میلیارد تومان مثبت رسید. این تغییر روند، آغاز مرحلهای از بهبود روانی و بازگشت تدریجی سرمایهگذاران به بازار را نشان میدهد.
مهر ماه سال جاری نقطه عطفی در سال ۱۴۰۴ محسوب میشود. ورود قابل توجه ۱۷,۹۲۶ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی در برابر خروج ۵,۴۹۸ میلیارد تومان، باعث شد خالص ورود نقدینگی به ۱۲,۴۲۸ میلیارد تومان برسد. این دادهها نشان میدهد که اعتماد سرمایهگذاران خرد در نیمه دوم سال بهبود یافته و تمایل به نگهداری و خرید سهام افزایش یافته است. در این میان آبان ماه، دوباره با فشار فروش همراه شد. با وجود ورود ۴,۷۴۹ میلیارد تومان، خروج ۱۰,۳۶۱ میلیارد تومان باعث شد خالص نقدینگی حقیقی ۵,۶۱۲ میلیارد تومان منفی شود. این خروج نقدینگی ناشی از فروش بخشی از سهام و شناسایی سود توسط سرمایهگذاران بود.
همچنین در آذر ماه، بازار دوباره به حالت مثبت بازگشت و خالص ورود نقدینگی را به ۹,۷۶۴ میلیارد تومان رساند. این روند نشاندهنده افزایش اعتماد سرمایهگذاران خرد و امید به رشد قیمتها در پایان سال بود. به ویژه نیمه دوم آذر ماه، با ورود گسترده سرمایه حقیقیها، بازار شاهد افزایش تقاضا و بهبود جریان نقدینگی بود.
دی ماه، ورود نقدینگی حقیقی به اوج خود رسید. خالص ورود نقدینگی حقیقی ۱,۶۹۹ میلیارد تومان مثبت شد. هرچند این رقم نسبت به مهر و آذر کمتر است، اما نشاندهنده استمرار روند ورود پول حقیقی به بازار و حمایت نسبی سرمایهگذاران خرد از سهام شرکتها است. این اتفاق، ضمن حفظ ثبات نسبی بازار، نویدبخش امیدواری برای شروع سال آینده است.
جمعبندی سالانه نشان میدهد که در سال ۱۴۰۴ تا پایان دیماه، مجموعاً ۳۸,۶۷۲ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی وارد بازار شده و در همین مدت ۵۳,۱۳۲ میلیارد تومان از بازار خارج شده است. این رقم نشان میدهد که بازار سرمایه ایران در سال ۱۴۰۴، تحت تأثیر نوسانات میانمدت و فشارهای خروجی، خروج پول حقیقی داشته است. به نظر میرسد روند ماهانه ورود و خروج نقدینگی حقیقی نشاندهنده رفتار محتاطانه و در عین حال فرصتجوی سرمایهگذاران خرد است.
ماههایی مانند خرداد، تیر و مرداد با خروجهای شدید نقدینگی، فشار فروش را نشان دادند، در حالی که ماههای مهر، آذر و دی با ورود نقدینگی، احیای اعتماد سرمایهگذاران خرد را نمایان کردند. تحلیلگران بازار بر این باورند که ادامه این روند میتواند موجب ثبات بیشتر شاخص کل و کاهش نوسانات کوتاهمدت در سال آینده شود. در مجموع، دادههای نقدینگی حقیقی نشان میدهد که بازار سرمایه در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴، علیرغم نوسانات شدید، توانست اعتماد بخشی از سرمایهگذاران خرد را حفظ کند.
در این میان بررسی روند معاملات و دادههای ورود و خروج پول حقیقی نشان میدهد که در سال ۱۴۰۳، اکثریت ماهها با خروج نقدینگی از بازار سهام همراه بودهاند. ورود پول حقیقی تنها در سه مقطع زمانی رخ داد که آن هم بیشتر ناشی از امیدهای مقطعی، انتظارات کوتاهمدت و واکنش به محرکهای بیرونی بود تا تغییر بنیادین در نگاه سرمایهگذاران.
در سایر ماهها، بازار یا با خروج تدریجی پول مواجه شد یا سرمایهها به سمت گزینههای کمریسکتر مانند صندوقهای درآمد ثابت، سپردههای بانکی، بازار طلا و ارز حرکت کردند. این الگو نشان میدهد که بازار سرمایه در سال ۱۴۰۳ نتوانست بهعنوان مقصد اصلی نقدینگی عمل کند.
یکی از مهمترین دلایل محدود شدن ورود پول به بازار، سطح بالای نااطمینانی اقتصادی بود. نرخهای بالای سود بدون ریسک، کسری بودجه دولت، ابهام در سیاستهای پولی و مالی و نبود چشمانداز شفاف برای رشد اقتصادی، باعث شد سرمایهگذاران تمایل کمتری به پذیرش ریسک بازار سهام
داشته باشند.
در چنین شرایطی، ورود نقدینگی تنها زمانی رخ داد که انتظارات کوتاهمدت برای بازدهی ایجاد شد، نه بهعنوان یک تصمیم بلندمدت سرمایهگذاری.
همچنین در سال ۱۴۰۳، بازار سرمایه با رقابت جدی بازارهای موازی مواجه بود. صندوقهای درآمد ثابت با سودهای جذاب، سپردههای بانکی با نرخهای بالا و جذابیت بازار طلا و ارز، همگی باعث شدند بخش قابلتوجهی از نقدینگی ترجیح دهد خارج از بازار سهام باقی بماند. به همین دلیل، حتی در ماههایی که شاخصهای بازار رشد میکردند، این رشد لزوماً با ورود پایدار پول همراه نبود.
در مجموع باید اشاره داشت؛ تا زمانی که ریسکهای سیستماتیک کاهش نیابد و چشمانداز اقتصادی شفافتر نشود، ورود نقدینگی به بازار سرمایه همچنان مقطعی، کوتاهمدت و شکننده باقی خواهد ماند.
-
همراز فیروزی- خبرنگار
- شماره ۶۲۷ هفته نامه اطلاعات بورس