کارنامه بورس انرژی در ۱۰ ماهه ۱۴۰۴ 

به گزارش صدای بورس، نگاهی به معاملات بورس انرژی در ۱۰ ماه امسال نشان می‌دهد، این بازار در چهار بخش معاملات محصولات هیدروکربوری، بازار برق، بازار مشتقه (اوراق سلف با سررسید بیش از یکسال) و سایر بازارهای اوراق بهادار (اعم از اوراق آتی، گواهی ظرفیت، سپرده کالا، گواهی صرفه‌جویی و صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله) موفق به ثبت رقم معاملاتی ۳۹۳ هزار و ۶۵۲ میلیارد تومان شده که ۷۵ درصد از این رقم مربوط به معاملات هیدروکربوری، ۱۵ درصد معاملات برق، ۷ درصد معاملات ابزارهای اوراق بهادار و ۳ درصد اوراق مشتقه است.

به این ترتیب سهم تأمین مالی شرکت‌های عرضه‌کننده فرآورده‌های نفتی و محصولات هیدروکربوری از کل مبادلات بورس انرژی در ده ماهه امسال به ۲۹۷ هزار میلیارد تومان رسیده است. این در حالی است که سهم بازار برق در هر دو بخش فیزیکی و مشتقه رقمی معادل ۵۸ هزار میلیارد تومان و سایر اوراق بهادار ۲۶ هزار میلیارد تومان است. اوراق مشتقه نیز رقمی معادل ۱۲ هزار و ۶۳۰ میلیارد تومان معامله را به ثبت رسانده‌اند.
در این بین آنطور که دنیای اقتصاد در گزارشی مطرح کرده، یکی از مهمترین تحولات بازار برق در سال‌۱۴۰۴، تغییر تدریجی ترکیب معاملات و افزایش سهم مسیرهای غیرمتمرکز است. بر اساس آمارها، حدود ۳۵‌درصد از کل معاملات برق کشور، معادل بیش از ۱۰۵‌میلیارد کیلووات‌ساعت، خارج از بازار برق سنتی انجام شده ‌است.
این تغییر ترکیب، نشان می‌دهد که بازیگران بازار به‌تدریج در حال فاصله‌گرفتن از مدل کاملا دولتی و حرکت به سمت سازوکارهای متنوع‌تر هستند. در این میان، بورس انرژی ایران توانسته است حدود ۲۷‌ درصد از کل معاملات برق کشور را به خود اختصاص دهد، اگرچه این سهم هنوز فاصله معناداری با بازار غالب دارد، اما در مقایسه با سال‌های ابتدایی فعالیت بورس انرژی، بیانگر افزایش نقش این نهاد در ساماندهی معاملات است. معاملات دوجانبه نیز با سهمی نزدیک به ۸‌ درصد، نشان می‌دهند که بازار برق به‌تدریج در حال چندلایه‌شدن است.

بورس انرژی ایران به عنوان یکی از بخش‌های بازار سرمایه شناخته می‌شود که دارای دو بازار فعال فیزیکی و بازار مشتقه است. در بازار فیزیکی، کالاهای پذیرفته شده در بورس و در بازار مشتقه، اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای پذیرفته شده در بورس، مورد معامله قرار می‌گیرند. بازار فیزیکی شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز و تابلوی سایر حامل‌های انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله است که هر یک از تابلوها دارای دو رینگ داخلی و بین‌المللی هستند.
در بازار فیزیکی معاملات در قالب قراردادهای نقدی، نسیه، سلف، کشف پریمیوم انجام می‌پذیرند و قراردادهای آتی، اختیار معامله و سلف موازی استاندارد و... نیز قابلیت معامله در بازار مشتقه را دارند. در این بازار فقط مشتریان حقوقی حق خرید دارند بجز در اوراق سلف که افراد حقیقی هم حق خرید دارند.
در این رابطه بازار اوراق گواهی ظرفیت یکی از نوآورانه‌ترین ابزارهای مالی در بورس انرژی به‌شمار می‌رود که با هدف تضمین امنیت تأمین برق و ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاری در ظرفیت تولید طراحی شده ‌است. تاکنون ۱۲۵۷ معامله در این بازار انجام ‌شده و ارزش کل آنها به بیش از ۹۸‌ هزار و ۳۳۳‌ میلیاردریال رسیده‌ است؛ رقمی که نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی این ابزار برای مصرف‌کنندگان بزرگ است. در آذرماه ۱۴۰۴ معاملات ۷۱ اوراق با حجم ۴۹‌ مگاوات و ارزش ۴۱۴۶‌ میلیارد ریال انجام شده‌ است. نوسان قیمت‌ها در بازه ۸۴ تا ۸۶‌ میلیون‌ریال به ازای هر کیلووات، از حساسیت بالای بازار نسبت به کمبود ظرفیت حکایت دارد.
با این حال داده‌ها نشان می‌دهد، ۴۳۰ مشترک با مصرف بالای ۵‌ مگاوات، به میزان ۵۴۸۹‌ مگاوات برای خرید اوراق گواهی ظرفیت معرفی شده‌اند، درحالی‌که تنها ۱۶۳۰‌ مگاوات گواهی ظرفیت قابل‌عرضه وجود دارد. این شکاف قابل‌توجه، یکی از مهمترین نشانه‌های ناترازی ساختاری در صنعت برق است. از منظر سرمایه‌گذاری، این فاصله می‌تواند به‌عنوان سیگنال قوی برای ورود سرمایه‌گذاران جدید تلقی شود، زیرا تقاضای بالفعل برای ظرفیت تولید وجود دارد، اما از منظر مصرف‌کنندگان، این شکاف به‌معنای افزایش هزینه تأمین برق و ریسک محدودیت دسترسی است.

شماره ۶۲۵ هفته نامه اطلاعات بورس