به گزارش صدای بورس، نگاهی به وضعیت معاملات کالایی در بازارهای فیزیکی، آتی، اختیار معامله، بازار مالی و گواهی سپرده در بورس کالا از ابتدای سال تا ششم بهمن ماه نشان میدهد، کل معاملات این بازار رقمی بالغ بر ۴ هزار و ۱۴۲ همت بوده که سهم معاملات فیزیکی در این بازار معادل بیش از ۵۶ درصد است.
به این ترتیب بر اساس گزارشهای وبسایت بورس کالای ایران، میزان مبادلات فیزیکی در این بازار رقمی بالاتر از ۲۳۲۴ همت است که سهم مستقیم تأمین مالی شرکتهای عرضهکننده در بازار فیزیکی را نشان میدهد.
بر اساس گزارش «اطلاعات بورس» میزان ارزش بورس کالا در مدت ۱۰ ماه و ۶ روز از سال جاری در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از رشد ۱۲۰ درصدی حکایت دارد که نشان میدهد این بازار تحت تاثیر قیمت و حجم معاملات روند صعودی را پشت سر گذاشته است. با این حال روند تغییر بازارهای مختلف در این بورس متفاوت است که در ادامه بررسی میکنیم.
جهش بازار مالی بورس کالا
در بازار مالی بورس کالا، رقمی معادل یک هزار و ۵۳۰ همت مبادلات صورت گرفته که این رقم سال قبل و در این بازه زمانی ۲۹۰ همت بیشتر نبود و حالا بیش از ۵ برابر شده است. این رقم شامل مبادله ابزارهایی همچون اوراق سلف موازی استاندارد، اوراق خرید دین کالایی، گواهی سپرده کالایی و صندوقهای کالایی است که برخی از این ابزارها ارتباطی به موضوع تأمین مالی شرکتهای تولیدی به صورت مستقیم ندارند. به عنوان مثال اغلب صندوقهای کالایی که در حال حاضر در بورس وجود دارد، به طلا، نقره و تا حدی برخی محصولات کشاورزی مثل زعفران اختصاص دارد.
با این حال به عنوان نمونه دیگر اوراق خرید دین کالایی یکی از ابزارهای تأمین مالی در بورس کالای ایران و بازار مالی هستند که سهم بسیار مهم و اثرگذاری برای تأمین مالی شرکتهای تولیدی در اختیار دارند که بر اساس آن فروشنده میتواند با عرضه کالای خود در بازار فیزیکی بورس کالا و فعالیت در معاملات، به جای آن که منتظر دریافت هزینه کالای خود باشد، با عرضه و فروش اوراق خرید دین کالایی منابع مالی خود را از طریق بازار سرمایه جمعآوری میکند. در این روش خریدار نیز با خرید اوراق خرید دین کالایی، فرصتی برای سرمایهگذاری در بازار سرمایه خواهد داشت تا با فروش اوراق خود در صورت نیاز به سرمایه مورد نیاز خود دست یابد.
اوراق خرید دین کالایی در بخش بازار مالی و در کنار ابزارهایی از جمله سلف موازی استاندارد، گواهی سپرده کالایی و صندوقهای کالایی قرار دارد که هدف اصلی بخش بازار مالی بورس کالای ایران، تأمین مالی است.
با این حال در بازار مالی ارزشها و داراییها به صورت مستقیم تجارت نمیشوند، بلکه معاملات بر اساس ابزارها انجام میشود و سرمایهگذاران با هدف کسب سود و بهرهوری بیشتر، به جای خرید و فروش داراییها، ابزارهای مالی مربوط به آن دارایی را معامله میکنند و این به معنای معاملات کاغذی و غیرمستقیمی است که خریداران آن مقاصد مالی خود را دنبال میکنند.
در این بین اوراق گواهی سپرده نیز رقمی معادل ۲۵۵ همت از معاملات این بازار را در سال جاری از ابتدای سال به خود اختصاص داده است. این رقم در مقایسه با کل ارزش معاملات بازار رقم بالایی نیست، اما بخشی از تأمین مالی شرکتهای تولیدی محسوب میشود، چراکه نشاندهنده مالکیت دارنده آن نسبت به مقدار معینی کالاست که در قبال تحویل کالا به انبارهای تحت نظارت بورس کالای ایران صادر شده و دارندگان گواهی سپرده کالایی میتوانند با توثیق این اوراق، از شبکه بانکی کشور تسهیلات مالی دریافت کنند.
این اوراق هرچند مدتهاست در بورس کالا صادر و در بورس معامله میشوند، اما هنوز به طور عمده در صنایع مورد استفاده قرار نگرفتهاند و برخی کالاها از جمله طلا، نقره، زعفران، برنج را در برمیگیرد و شاید تنها صنعت مهمی که اکنون به میزانی کم از طریق این اوراق تأمین مالی میشود، صنعت سیمان است. البته محصولاتی از جمله مس کاتد، میلگرد، قیر، روی و گندله سنگ آهن نیز مشمول این نوع اوارق هستند، اما در مجموع بازارهای سکه و شمش طلا و نقره بیشترین سهم را در اختیار دارند و به این ترتیب در مجموع کل اوراق گواهی سپرده در بورس کالا از ابتدای سال به ۶ درصد از کل معاملات میرسد که نشان میدهد بسیاری از صنایع دیگر از خودرو و پتروشیمی و فولاد گرفته تا معادن و فلزات و محصولات کشاورزی مختلف هنوز به صورت جدی در این بازار ورود نکردهاند و این در حالی است که بسیاری از این صنایع از جمله پتروشیمی، فولاد و حتی معادن قابلیت انتشار اوراق گواهی را هم برای تأمین منابع مالی در اختیار دارند و هم میتوانند عمق معاملات این ابزارها را افزایش دهند.
بازار کم نفس آتی
در این بین آمارها حکایت از سهم ۰.۸ درصدی مبادلات بازار آتی بورس کالا نسبت به کل مبادلات این بازار دارد که رقمی در حدود ۳۲ همت بیشتر نیست و این رقم در مقایسه با بورسهای کالایی استاندارد دنیا بسیار ناچیز است. آنطور که آمارها نشان میدهد، رقمی در حدود ۳۵ درصد از کل مبادلات بازارهای کالایی در دنیا به معاملات آتی اختصاص دارد که البته باید به نقش مهم مبادلات نفت در این سهم اشاره کرد، با این حال حتی منهای نفت و طلا، سهم بازارهای آتی از کل مبادلات بالاست و در کشور ما این سهم بسیار ناچیز است.
معاملات آتی در سالهای دورتر یک ابزار مهم برای بورس به شمار میرفت و به خصوص در حوزه سکه طلا و زعفران، در مسیر تبدیل به یک ابزار مهم قرار داشت، اما در اوایل دهه ۹۰ قدرت این ابزار کاهش یافت و هنوز میتواند به وسیلهای برای جذب منابع برای تأمین مالی برای تولیدکنندگان تبدیل شوند. این ابزار به دلیل اهرم مالی که در اختیار دارد و به دلیل قدرت بالای پوشش ریسک و کارمزد پایین که از مالیات معاف است، امکان کسب سود را برای دو طرف مبادله فراهم میکند و به نظر میرسد نیازمند توجه بیشتر باشد.
صنعتی و پتروشیمی در صدر مبادلات
در این بین اما بررسی سهم گروههای صنعتی و معدنی در استفاده از بازار فیزیکی بورس کالا نیز حائز اهمیت است. بر اساس آمارهای موجود، از ۲ هزار و ۳۲۴ همت ارزش بازار فیزیکی رقمی معادل یک هزار و ۴۶۷ همت به تالار محصولات صنعتی و حدود ۸۰۰ همت به تالار محصولات پتروشیمی و پالایشی اختصاص یافته و این در حالی است که سهم بخش معدن ۱۵.۶ همت بوده است. به این ترتیب هنوز هم محصولاتی همچون فولاد و پتروشیمی به عنوان بازیگران اصلی این بازار دست برتر را دارند و این در حالی است که همانطور که گفته شد، افزایش عمق معاملات در این بازار ضروری است.
حمزه بهادیوند چگینی - روزنـامهنـگار
شماره ۶۲۵ هفته نامه اطلاعات بورس