به گزارش صدای بورس، متانول بهعنوان سادهترین نوع الکل، مایعی بیرنگ، فرّار و بسیار اشتعالپذیر است که کاربرد گستردهای در صنایع پتروشیمی، سوخت، پلاستیک و حتی انرژیهای نو دارد.
این ماده را میتوان از منابع مختلفی همچون گاز طبیعی، چوب و زغالسنگ تولید کرد. پس از آمونیاک، متانول دومین محصول عمده تولیدشده از گاز طبیعی در جهان بهشمار میرود. در حال حاضر حدود ۵۹ درصد متانول جهان از گاز طبیعی، ۳۱ درصد از زغالسنگ و ۱۰ درصد از سایر منابع تولید میشود.
جایگاه ایران در تولید جهانی متانول
ظرفیت تولید متانول در جهان حدود ۱۴۵ میلیون تن در سال است و ایران با ظرفیت ۱۵.۷ میلیون تن، نزدیک به ۱۱ درصد از ظرفیت جهانی را در اختیار دارد. از نظر منطقهای، جنوب شرق آسیا با ۶۱ درصد، بیشترین تمرکز ظرفیت تولید را دارد و پس از آن خاورمیانه (۱۴.۸ درصد) و آمریکای جنوبی (۶.۲ درصد) قرار میگیرند. در میان کشورهای خاورمیانه، ایران با سهم ۶۰ درصدی از ظرفیت تولید متانول منطقه، در جایگاه نخست قرار دارد.
در پایان سال ۱۴۰۳، ۱۱ واحد فعال تولید متانول در کشور فعال بوده که مجموع ظرفیت اسمی آنها به ۱۵.۷ میلیون تن میرسد. بزرگترین واحد فعال کشور، پتروشیمی زاگرس است که سالانه ۳.۳ میلیون تن ظرفیت دارد.
پتروشیمی زاگرس؛ بازیگر جهانی متانول
طبق گزارش نشریهی آرگوس (Argus) در سال ۲۰۲۴، شرکت پتروشیمی زاگرس:
حدود ۲ درصد از ظرفیت اسمی تولید جهانی متانول،
نزدیک به ۵ درصد از تجارت جهانی متانول
و حدود ۲ درصد از تولید واقعی جهان را به خود اختصاص داده است.
این شرکت در میان ۵ تولیدکننده بزرگ متانول جهان جای دارد و بزرگترین تولیدکننده متانول ایران محسوب میشود.
نوسانات قیمت جهانی متانول
قیمت جهانی متانول طی سالهای اخیر با نوسانات چشمگیری همراه بوده است. در سال ۱۴۰۰ قیمت هر تن متانول در چین تا ۵۲۰ دلار افزایش یافت، اما سپس وارد روند نزولی شد و اکنون در محدوده ۲۶۰ دلار قرار دارد. در بازهی کوتاهمدتتر (از سال ۱۴۰۲ تاکنون)، نوسانات عمدتاً بین ۲۳۰ تا ۳۱۰ دلار در هر تن بوده است. این افت قیمت، بهشدت بر سودآوری شرکتهای فعال در این صنعت تأثیر گذاشته است.
متانولیهای بورس
در بازار سهام ایران، سه شرکت عمده در صنعت متانول فعالاند:
پتروشیمی زاگرس (زاگرس)، پتروشیمی فنآوران (شفن) و پتروشیمی خارک (شخارک).
پتروشیمی شیراز نیز بخشی از محصولاتش را متانول تشکیل میدهد، اما چون تمرکز آن بر تولید اوره است، در این دستهبندی جای نمیگیرد. جالب است که پتروشیمی خارک با کمترین ظرفیت تولید، بیشترین سود خالص را ثبت کرده است. در سال ۱۴۰۳ سود خالص این شرکت ۶۳ هزار میلیارد ریال بود، در حالیکه سود زاگرس و شفن به ترتیب ۴۶.۹ و ۲۸.۹ هزار میلیارد ریال گزارش شد.
راز سودآوری بالای پتروشیمی خارک
عامل اصلی برتری سودآوری شخارک، ترکیب متنوع محصولات و ثبات تولید است. این شرکت از گاز ترش بهعنوان خوراک استفاده میکند؛ خوراکی که حدود ۲۰ درصد گرانتر از گاز طبیعی است، اما به دلیل نداشتن مصرف داخلی، ریسک قطعی گاز ندارد. همچنین شخارک علاوه بر متانول، سه محصول جانبی ارزشمند بوتان، پنتان و پروپان نیز تولید میکند که به افزایش ارزشافزوده منجر میشود. در مقابل، خوراک دو شرکت دیگر (زاگرس و شفن) گاز طبیعی است. زاگرس صرفاً متانول تولید میکند، اما فنآوران علاوه بر متانول، اسید استیک نیز تولید دارد.
چالشهای صنعت متانول در ایران
صنعت متانول ایران در سالهای اخیر تحتتأثیر مجموعهای از سیاستهای داخلی و چالشهای زیر، با افت تولید و سودآوری روبهرو شده است:
فرمول گرانقیمت گاز خوراک،
دوگانگی نرخ ارز آزاد و نیما،
افزایش هزینههای یوتیلیتی (برق، آب)،
قطعی برق در تابستان و گاز در زمستان.
این عوامل سبب شده تولید سه شرکت بورسی یادشده از ۴.۶ میلیون تن در سال ۱۳۹۹ به ۳.۳ میلیون تن در سال ۱۴۰۳ کاهش یابد.
حاشیه سود خالص موزون آنها نیز از ۶۱ درصد در سال ۱۳۹۹ به ۲۵ درصد در ۱۴۰۳ و تنها ۷ درصد در نیمه نخست ۱۴۰۴ تنزل یافته است. در همین دوره، در حالیکه فروش این شرکتها ۱۲۴ درصد رشد کرده، سود خالص مجموع آنها با کاهش ۹ درصدی از ۱۵۳ به ۱۳۸ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ نشانهای روشن از آنکه رشد هزینههای تولید سریعتر از رشد درآمدها بوده است.
آیندهای که نیاز به بازنگری دارد
صنعت متانول یکی از منابع اصلی ارزآوری ایران بهشمار میرود و با توجه به ظرفیت بالای کشور در خوراک گازی، میتواند سهم بزرگتری در بازار جهانی داشته باشد. اما برای احیای جایگاه گذشته، لازم است سیاستهای کلیدی در قیمتگذاری خوراک، نرخ ارز صادراتی و زیرساخت انرژی مورد بازنگری قرار گیرد. در غیر اینصورت، صنعت متانول ایران در رقابت جهانی از جایگاه فعلی نیز عقبتر خواهد رفت.
-
بهناز اکبرپور - مدیر سرمایهگذاری سبدگردان سورین
-
شماره ۶۲۴ هفته نامه اطلاعات بورس