اشخاص کمتر برای دریافت گزارش‌های تحلیلی و ارزیابی مالی حاضر به پرداخت وجه متناسب هستند.همچنین از جمله اقداماتی که شاید در سال‌های اخیر کمتر شرکت‌های تأمین سرمایه انجام داده‌اند، تهیه پیش‌نویس مدل اجرایی کردن ابزارهای مالی جدید در بازار سرمایه کشور است. البته زمانبر بودن این مساله از دلایل اصلی آن است. شاید همکاری متقابل شرکت‌های بورس و در مرحله بالاتر سازمان بورس و اوراق بهادار با شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری بتواند تغییری در شرایط فعلی ایجاد کند. موارد مذکور بخشی از دیدگاه‌های یکی از مدیران فعال بازار سهام است. بر این اساس فرصتی فراهم شد تا پیرامون مسائل جاری بازار و مشاوران سرمایه‌گذاری، گفت‌وگویی با مونا حاجی علی اصغر، مدیر عامل شرکت مشاور سرمایه‌گذاری پرتو آفتاب کیان انجام دهیم.
شرکت‌های مشاورسرمایه گذاری با چه دغدغه‌ها و مشکلاتی روبه‌رو هستند؟
درسال‌های اخیر تعداد شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری افزایش یافته، اما مشکلات اصلی این شرکت‌ها برطرف نشده است. از جمله این مشکلات می‌توان به: عدم فرهنگ‌سازی برای پرداخت وجه بابت دریافت مشاوره مالی، رقابت با شرکت‌های تأمین سرمایه و سبدگردان، لزوم خرید ملک برای شرکت در سال اول فعالیت یا تعهد به انجام این امر، توجیه ناپذیری مجوز مشاور سرمایه‌گذاری به تنهایی، الزام به افزایش سرمایه برای شرکت جهت امکان ارائه خدمات دیگر مانند: سبدگردانی، مشاور عرضه، مشاور پذیرش و پردازش اطلاعات مالی، همچنین لزوم افزایش سرمایه درصورتی‌که شرکت بعد از دریافت مجوز سبدگردانی، ارزش دارایی‌های صندوق‌های تحت مدیریت بیشتر از 5000 میلیارد ریال را داشته باشد، اشاره داشت. همانطور که مطرح شد اشخاص، کمتر برای دریافت گزارش‌های تحلیلی و ارزیابی مالی حاضر به پرداخت وجه متناسب هستند.همچنین از جمله اقداماتی که شاید در سال‌های اخیر کمتر شرکت‌های تأمین سرمایه اقدام به انجام آن داشته‌اند، تهیه پیش‌نویس مدل اجرایی کردن ابزارهای مالی جدید در بازار سرمایه کشور است. البته زمانبر بودن این مساله از دلایل اصلی آن است. شاید همکاری متقابل شرکت‌های بورس و در مرحله بالاتر سازمان بورس و اوراق بهادار با شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری بتواند تغییری در شرایط فعلی ایجاد کند.
آثار حذف پیش‌بینی EPS را از نگاه شرکت‌های مشاورسرمایه‌گذاری چگونه ارزیابی می‌کنید؟
از اقدامات خوب صورت گرفته در سال‌های اخیر حذف پیش‌بینی EPS از صورت‌های مالی شرکت‌ها بود. عملا محاسبه و پیش‌بینی EPS مناسبتر است توسط تحلیلگران مالی انجام شود. با این رویکرد بعد از حذف پیش‌بینی EPS از صورت‌های مالی شرکت‌ها، برخی از شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری (نظیر شرکت مشاور سرمایه‌گذاری پرتو آفتاب کیان) که با مشارکت حدود 40 شرکت که از تیم تحلیلی مناسبی برخوردار هستند به تحلیل حدود 60 شرکت برتر لیست شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران اقدام داشتند و گزارش‌های خود را به صورت 2 بار در هر فصل تهیه و در اختیار عموم بازار سرمایه قرار می‌دهند.
چه راهکاری برای جذب بیشتر مشتریان شرکت‌های مشاورسرمایه‌گذاری پیشنهاد می‌دهید؟
به نظر می‌رسد مجوز مشاور سرمایه‌گذاری به‌تنهایی سودآوری مناسبی ندارد. بنابراین سهامداران این شرکت‌ها معمولا اقدام به دریافت سایر مجوزها که در پاسخ سوال اول نیز مطرح شد، می‌کنند. با توجه به نظر سازمان بورس و اوراق بهادار مبنی بر عدم امکان تمدید مجوز سبدگردانی در شرکت‌های کارگزاری، اخیرا در برخی از مجموعه‌ها این مجوز برای شرکت مشاور سرمایه‌گذاری دریافت شده است. همچنین زنجیره‌ای از ارائه محصولات مالی مانند سبداختصاصی و انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری به‌همراه ارائه گزارش‌های تحلیلی و مشاوره مالی می‌تواند ترکیب کامل‌تری برای جذب مشتریان برای شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری به شمار آید. البته از اتفاق‌های خوب برای شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری، امکان طرح سوال از طریق سامانه «تدان» از شرکت‌های لیست شده در بازار سرمایه و دریافت پاسخ از آنها برای فراهم شدن امکان مشاوره بهتر به اشخاص است . همچنین در ماه‌های اخیر این حوزه در شرکت‌های مشاوره سرمایه‌گذاری توسعه بیشتری پیدا کرد.
در حال حاضر شرکت‌های مشاورسرمایه‌گذاری و سبدگردان، خدماتی مشابه هم را انجام می‌دهند، چه نظری در این خصوص دارید؟
همانطور که در بخش‌های قبلی مطرح شد به‌نظر می‌رسد مجوز مشاور سرمایه‌گذاری به تنهایی به سختی توجیه سودآوری دارد. عملاً لازم است سایر مجوزها که اصلی‌ترین آنها برای شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری، مجوز سبدگردانی است برای شرکت دریافت شود. لازم به ذکر است بر اساس مجوزهایی که امکان دریافت آنها برای شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری وجود دارد، عملاً گستره فعالیت شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری وسیع تر از شرکت‌های سبدگردان بوده و خدمات متنوع‌تری را در اختیار بازار سرمایه کشور و مشتریان قرار خواهد داد.
در حال حاضر فضای مجازی، کانال‌های تلگرامی و مشاوره‌های رایگان مالی از طریق این پارامترها در حال توسعه هستند و به گونه ای مشاوران سرمایه گذاری به حاشیه رفته اند. در خصوص آثار این روند چه نظری دارید؟
با نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار در سال‌های اخیر سعی شده است از فعالیت شرکت‌هایی که اقدام به ارائه مشاوره مالی بدون مجوز مربوطه دارند جلوگیری به‌عمل آید. شاید مناسب باشد اطلاع رسانی و در نگاه کلان‌تر فرهنگ‌سازی بیشتری صورت پذیرد تا عموم مردم از پذیرش مشاوره‌های مالی بدون بررسی مجوزهای لازم خودداری کنند. عملا درصورتی‌که اطلاع رسانی و فرهنگ سازی لازم در این خصوص انجام شود، اشخاص قبل از استفاده از این اطلاعات در فضای مجازی یا سایر طرق، اقدام به بررسی صلاحیت ارائه دهنده اطلاعات می‌کنند.
باتوجه به حجم بازار، لازم است که شرکت‌های شرکت‌های سبدگردان و مشاورسرمایه‌گذاری افزایش یابند؟
در حال حاضر تعداد شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری 17و شرکت‌های سبدگردان 20 مورد است. به نظر می‌رسد محدودیت در ارائه مجوز، روش مناسبی نباشد، چون نقل و انتقال سهام بین سهامداران فعلی و افرادی‌که تمایل دارند وارد این نوع از شرکت‌ها شوند را با بازار غیرشفافی مواجه می‌سازد. اما بهتر است اشخاص قبل از تصمیم نهایی برای تأسیس این شرکت‌ها بررسی دقیقی از وضعیت سودآوری شرکت‌های تاسیس شده تا این مرحله داشته باشند و با مشکلات آنها از نزدیک آشنا شوند و درصورتی‌که طرح توجیهی متفاوتی برای سودآوری مدنظر دارند اقدام به این تأسیس داشته باشند.
بیشتر تامین سرمایه‌ها و کارگزاری‌ها خدمات مشاوره سرمایه گذاری ارائه می‌دهند، که این موضوع برای فعالیت مشاوران سرمایه گذاری مشکلاتی به همراه داشته، این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
با توجه به نظر سازمان بورس و اوراق بهادار در ماه‌های اخیر، مجوز سبدگردانی در شرکت‌های کارگزاری قابل تمدید نمی‌باشد. بنابراین مجوز شرکت‌های کارگزاری بیشتر در حوزه انواع معاملات (بورس‌ها) است. البته رقیب اصلی شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری شرکت‌های سبد گردان و تامین سرمایه هستند. همچنین شرکت‌های تأمین سرمایه به دلیل نیاز به مبلغ بالا برای سرمایه معمولاً توجیه زیادی برای صرف وقت و نیرو به منظور تهیه گزارش‌های تحلیلی مانند شرکت‌های مشاور سرمایه گذاری ندارند. البته در عمل برخی از شرکت‌های تامین سرمایه، این نوع گزارش‌ها را به شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری ارجاع می‌دهند. از طرفی شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری با تاسیس صندوق‌های سرمایه‌گذاری از جمله صندوق‌های بازار گردانی و بادرآمد ثابت اقدام به بازارگردانی و تعهدپذیره نویسی اوراق بهادار می‌کنند که این مساله از سرفصل‌های فعالیت شرکت‌های تامین سرمایه نیز هست. به نظر می‌رسد هر چقدر بازار مالی کشور بزرگتر شود خدمات تخصصی‌تر شده و این استفاده کنندگان از خدمات و مشاوره‌های مالی هستند که براساس سطح کیفیت ارائه دهندگان خدمات، اقدام به انتخاب می‌کنند . همچنین در بلندمدت مجموعه‌هایی حضور خواهند داشت که مرتب در حال ارتقای سطح خدمات و محصولات خود هستند.
بسیاری اعتمادی به مشاوران سرمایه گذاری ندارند و به گونه ای این فعالیت جایگاه خود را در بازار باز نیافته، در این خصوص چه نظری دارید؟
اعتماد بعد از شناخت ایجاد می‌شود. مساله اصلی شرکت‌های مشاور سرمایه‌گذاری معرفی نشدن آنها به عموم مردم بوده که لازم است در این زمینه فرهنگ‌سازی مناسب صورت پذیرد.
برای نهادینه سازی فعالیت مشاوران سرمایه‌گذاری چه راهکارهایی را پیشنهاد می‌کنید؟
تامین تیم متخصص در شرکت جهت امکان ارائه خدمات مشاوره مالی و گزارش‌های تحلیلی مناسب، تکمیل مجوز مشاور سرمایه‌گذاری به سایر مجوزها به تدریج در طی سال‌های فعالیت شرکت به منظور امکان ارائه طیف کامل‌تری از خدمات مالی، معرفی بازار سرمایه به سایر صنایع و ارائه خدمات به آنها (متاسفانه به دلیل آشنایی محدود سایر صنایع از خدمات و محصولات بازار سرمایه و زمانبر بودن انتقال آن، عمده مراودات فعالان این شرکت‌ها در بازار سرمایه است) همچنین ارائه خدمات مالی در سایر شهرهای کشور بجز تهران، همه از مواردی است که می‌تواند به نهادینه سازی فعالیت این شرکت‌ها کمک کند.
با توجه به شرایط اقتصادی پیش رو ، شرایط بازار را به ویژه در مسایلی نظیر بازدهی و افزایش سود چگونه ارزیابی می‌کنید؟
با توجه به گسترش بازار سرمایه در سال‌های اخیر (افزایش ارزش سهام معاملاتی در بازار، بازار بدهی، گسترش فعالیت بورس‌های کالا و انرژی) توانسته‌ایم از مزایای بزرگ شدن این بازار مانند شفافیت معاملات، کمک به تولید، شفاف شدن نسبی بهای تمام شده تامین مالی و... استفاده کنیم. همچنین با توجه به ارتباط مستقیم بازار سرمایه به دلیل وجود شرکت‌های تولیدی و صنعتی در آن، با اقتصاد کشور، در صورت حمایت و سرمایه‌گذاری هر چه بیشتر سرمایه‌گذاران در بازار سرمایه، شاهد رشد و بهبود وضعیت شرکت‌های بورسی و فرابورسی و به تبع آن افزایش سودآوری سرمایه‌گذاران خواهیم بود.
با توجه به رونق بازار طلا در شرایط کنونی، صندوق‌های طلا و ابزارهای مرتبط با آن برای بهره‌برداری از این شرایط چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟
در حال حاضر چهار صندوق طلا در کشور فعال است. حجم کل صندوق‌های موجود حدود 6000 میلیارد ریال است. از عمر قدیمی‌ترین صندوق طلا در کشور حدود 20 ماه می‌گذرد. طبق امیدنامه صندوق‌های طلای فعلی، امکان سرمایه‌گذاری برروی گواهی سپرده سکه طلا، قرارداد آتی سکه طلا و اوراق اختیار معامله سکه طلا تعریف شده است.اما در شرایط فعلی، بازار آتی سکه طلا تعطیل بوده و نرم‌افزار صندوق‌ها، از معاملات اوراق اختیار معامله سکه طلا پشتیبانی نمی‌کنند. بنابراین گزینه‌های سرمایه‌گذاری صندوق‌های طلای فعلی، محدود به گواهی سپرده سکه طلا است. (در بعضی از صندوق‌های طلا بخشی از وجوه جمع‌‌آوری شده در سپرده بانکی یا اوراق‌بهادار بادرآمد ثابت جهت پاسخگویی به ابطال سرمایه‌گذاران، تخصیص پیدا کرده است).
البته برای اجرایی شدن معاملات گواهی سپرده سکه طلا لازم است، سکه از صرافی‌ها خرید و به انبار بانک‌های رفاه، صادرات و سامان که انبارهای مورد قبول بورس‌کالا هستند، تحویل داده شود. همچنین قبض انبار دریافت شده بعد از تحویل، قابلیت تعریف در بورس‌کالای ایران را دارد و به عنوان گواهی سپرده سکه طلا در بازار سرمایه معامله می‌شود. البته بر روی این ورقه بهادار محدودیت‌هایی اعم از ظرفیت محدود انبار بانک‌ها و لزوم طی تشریفات لازم برای افزایش ظرفیت انبار، عدم وجود بازارگردان برای معامله گواهی و محدودیت دامنه نوسان روزانه مطرح هستند.
با توجه به نبود شناخت کافی از این ابزارها و محدودیت‌های مذکور، برای بهبود این شرایط انجام چه راهکارهایی باید مد نظر قرار گیرد؟
با وجود فعالیت چهار صندوق سرمایه‌گذاری طلا به‌عنوان سرمایه‌گذاران ویژه گواهی سپرده سکه طلا، هنوز بازار مذکور عمق و شرایط مطلوبی برای معاملات مناسب را ندارد. همچنین برای بهبود شرایط، لازم است اصلاحاتی مانند خارج شدن صندوق‌های طلا از شرایط تک محصوله برای سرمایه‌گذاری، تعریف اوراق‌بهادار متنوع‌تر بر روی مشتقات طلا مثلا اجرایی شدن گواهی سپرده شمش طلا، لزوم فرهنگ‌سازی بیشتر بر روی این محصول و معرفی ویژگی‌های اصلی این سرمایه‌گذاری جدا از دریافت بازده سکه طلا (اونس جهانی و دلار) که امکان سرمایه‌گذاری امن (بدون دغدغه نگهداری سکه طلای فیزیکی)، معافیت مالیاتی، سهولت در معامله، نقدشوندگی سریع، ... انجام شود.البته مانند سایر بازارها درصورتی‌که تعداد بازیگران در این حوزه بیشتر باشد، عملا عمق بازار بیشتر می‌شود و رفتارهای هیجانی در آن کمتر مشاهده می‌شود. بر این اساس در شرایط فعلی هنوز تمرکز اصلی بر روی بازار سنتی بوده و بازارسرمایه نتوانسته محصول خود در این حوزه را به‌خوبی به عموم جامعه معرفی کند. در مجموع هر چقدر کیفیت محصول با اصلاحات پیشنهاد شده بهتر باشد، فرهنگ‌سازی بر روی این محصول انجام و اعتماد اشخاص جلب می‌شود و در عمل شرایط مناسب‌تری
خواهیم داشت.
- مژده ابراهیمی - خبرنگار
- شماره ۲۹۹ هفته نامه اطلاعات بورس - صفحه ۱۴