انحصار اطلاعات معاملات شکسته شود

برای فروش داده‌های خام و پردازش شده توسط پردازشگران اطلاعات مالی، چالش‌های جدی وجود دارد

سامانه‌های اطلاعات مالی بازار سرمایه از ابزارهای نوین محسوب می‌شوند که همراه با توسعه فناوری‌های هوشمند به بازوی کمکی بازار سرمایه و سهامداران تبدیل شده است. به طوری که با وجود این سامانه‌ها سهامداران و ذی‌نفعان این بازار می‌توانند تنها با چند کلیک به اطلاعات به روز این بازار دست یابند. اما با این وجود آن طورکه باید سرمایه‌گذاران و سهامداران خرد به استفاده از این سامانه‌ها روی نیاورده‌اند. به طوری که به نظر می‌رسد یکی از راهکارها انجام تبلیغات و معرفی این سامانه‌ها باشد، که باید بیش از پیش صورت گیرد. در عین حال، از جمله مراکز در حوزه فناوری اطلاعات و ارائه این سامانه‌های هوشمند اطلاعاتی، شرکت رایان بورس است که از شركت‌های تابعه سازمان بورس و اوراق بهادار محسوب می‌شود به طوری که از سامانه‌های طراحی شده این شرکت می‌توان به کدال، سنم، ستان، رصد اشاره کرد.
البته ناگفته نماند در این میان نهادهای مالی با نام شركت‌های پردازش اطلاعات مالی و تحت نظارت سازمان بورس هم وارد این عرصه شده‌اند تا با دراختیار داشتن افراد متخصص بتوانند سامانه‌های به روز و هوشمندانه‌تری را طراحی و به بازارسرمایه ارائه کنند. اما در این میان شركت‌های پردازشگر با چالش‌هایی روبه‌رو می‌باشند که شاید مهم ترین چالش، عدم قطعیت در تعیین آنها به عنوان تنها منبع اطلاعات مورد تائید سازمان و تنها مجرای اطلاعاتی رسمی برای نهادهای تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است.
در همین راستا هفته نامه اطلاعات بورس در میزگردی با حضور راضیه صباغیان کاخکی، رئیس اداره امور نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار، روح اله دهقان، مدیر عامل شرکت رایان بورس و علی نوروزی، مدیر عامل شرکت پردازش اطلاعات مالی نوآوران امین به بررسی چالش‌ها و راهکار‌های این حوزه پرداخت.

 چالش‌های پردازشگران در خصوص دریافت اطلاعات چیست؟ سازمان بورس وشرکت رایان بورس در این باره چه راهکاری اندیشیده اند؟
نوروزی: درحالی که شرکت نوآوران امین جزو اولین شركت‌های فعال در حوزه پردازش اطلاعات مالی بوده است اما شوربختانه به سودآوری مناسبی دست نیافته است. شاید مهم ترین چالش موجود در مورد شركت‌های پردازش اطلاعات مالی، عدم قطعیت در تعیین آنها به عنوان تنها منبع اطلاعات مورد تائید سازمان و تنها مجرای اطلاعاتی رسمی برای نهادهای تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است. چالش دیگر، عمق، سرعت و وسعت خدمت‌های اطلاعات معاملاتی‌ای است که بورس در اختیار نهادهای پردازشگر قرار می‌دهد از جمله اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری. در حال حاضر اطلاعات معاملاتی که در اختیار پردازشگرها قرار می‌گیرد عملاً تفاوت چندانی با یک کاربر عادی ندارد و این مانعی جدی بر سر راه پیشرفت و توسعه خدمت‌های اطلاعاتی به حساب می‌آید.
در خصوص راهکارهای سازمان بورس بیان این نکته ضروری است که سازمان بورس تلاش‌های خوبی در راستای تسهیل عملکرد پردازشگرها انجام داده است. در واقع محدود نشدن نوع، پیچیدگی و سطح پردازش در مقررات بدین معنی است که پردازشگرها مجازند تا جایی که اطلاعات بورس قابلیت دارد آن را به تصمیم نزدیک کنند. همچنین شرکت رایان بورس (کدال) نیز سرویس جدیدی بر اساس تکنولوژی WebAPI با عمق اطلاعات بیشتر از جمله اطلاعات گزارش‌های تفسیری مدیریت در اختیار شركت‌های پردازشگر قرار داده است.
دهقان: رایان بورس هم قبول دارد که داده‌ها باید به پردازشگرها ارائه شود. البته مساله دیگر پردازشگرها دریافت اطلاعات صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که در حال حاضر این داده‌ها ازطریق سایت صندوق‌ها یا oms‌ها (شركت‌های ارائه نرم افزارهای مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و معاملات آنلاین) دریافت می‌کنند. درحالی که این داده‌ها معتبر نیستند اما در سامانه سنم (سامانه نظارت مکانیزه بر صندوق‌های سرمایه‌گذاری) داده‌های تایید شده و معتبر از صندوق‌ها دریافت می‌شود، اگر در این مورد هم سازمان مجوز بدهد، داده‌ها را در اختیار پردازشگرها خواهیم گذاشت. در خصوص دسترسی به پیام‌های سامانه معاملات هم پیگیر هستیم تا مجوزش را از سازمان اخذ کنیم.
نوروزی: همچنین استفاده نکردن از الگوهای قابل مقایسه (مانند شناسه ملی و ایران کد) برای محدود کردن ورود اطلاعات توسط ناشران نیز از جمله موردهایی است که پردازش اطلاعات را با مشکل‌های جدی روبرو کرده است.
دهقان: به تازگی روی سیستم‌های رایان بورس (البته با تاکید براینکه فعلا این کد یونیک (unique) تنها مختص سامانه‌های رایان بورس است) کد شناسه یکتا برای شركت‌های ثبت شده نزد سازمان بورس ایجاد کرده‌ایم و این کد شناسه از طریق API درا ختیار پردازشگران قرار گرفته است.
صباغیان: اطلاعاتی که هر صندوق سرمایه‌گذاری ملزم یا مجاز به انتشار آن است، درحال حاضر از طریق تارنمای هر صندوق قابل دسترسی است ولی درصورتی که منظور شركت‌های پردازش اطلاعات مالی، دریافت اطلاعات صندوق‌ها به‌صورت تجمیعی باشد که از طریق سامانه سنم –که توسط شرکت رایان بورس طراحی شده است- برای سازمان ارسال می‌شود، موضوع در دست بررسی است و به‌زودی نتیجه آن اعلام خواهد شد.
نوروزی: این بحث که تنها منبع پردازش اطلاعات پردازشگران باشد باید مشخص شود، آیا این مورد جایی عنوان شده است؟
صباغیان: به استناد مصوبات هیأت مدیره سازمان بورس در سال 94 تحت عنوان «شرایط فروش اطلاعات» در حال حاضر اطلاعات سفارش‌ها و معاملات اوراق بهادار و كالاها كه در اختيار شركت مديريت فن‌آوري اطلاعات بورس تهران قرار دارد و اطلاعات مالي و اطلاعيه‌هاي شركت‌هاي ثبت شده نزد سازمان كه در اختيار شركت رايان بورس است صرفاً به شركت‌هاي پردازش اطلاعات مالي تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار، قابل فروش است. البته باید درنظر داشت این موضوع درخصوص اطلاعاتي است كه براي عموم قابل انتشار است و صرفاً اطلاعاتی که افشای عمومی می‌شود، قابل فروش توسط شركت‌هاي مذكور مي‌باشد.

 پردازشگرها در زمینه انجام پروژه‌های بزرگ با چه چالش‌هایی روبه‌رو هستند؟ سازمان بورس تا چه اندازه به کمک آنها آمده است؟
نوروزی: نداشتن مجوز شورای عالی انفورماتیک یکی از مشکلات پردازشگران است چراکه در پروژه‌های بزرگ که می‌توانیم حرفی برای گفتن داشته باشیم، نیاز به مجوز یاد شده است وبا نداشتن مجوز مربوطه چنین بازاری را ازدست می‌دهیم، در حالی که می‌تواند سودآوری برای ما به همراه داشته باشد. بحث دیگر هلدینگ‌های دولتی هستند که برای ارزیابی شركت‌های زیر مجموعه شان نیاز به سامانه ارزیابی عملکرد دارند درحالی که شرکت نوآوران امین چنین سامانه را طراحی کرده است و از سویی سیستم ما به داده‌های بورس هم دسترسی دارد، اما در این مورد هم نداشتن مجوز شورای عالی انفورماتیک مشکل ساز شده است.
صباغیان: تا جایی که بنده اطلاع دارم با پیگیری‌های مدیریت محترم فناوری اطلاعات و مدیریت محترم نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس پیگیری‌های لازم برای اخذ مجوز مربوطه انجام شده و مکاتباتی با سازمان برنامه و بودجه کشور صورت گرفته، اما تاکنون جوابی به سازمان واصل نشده است اما در عین حال معتقدم نباید شركت‌های پردازش خودشان را محدود به داشتن این مجوز و ارائه خدمات به هلدینگ‌های دولتی بدانند چراکه اکنون هلدینگ‌های خصوصی هم هستند که بسیار فعالند و ممکن است نیازی به مجوز شورای عالی انفورماتیک هم نداشته باشند. هر چند حوزه ارائه خدمات در زمینه فعالیت پردازشگران اطلاعات مالی بسیار وسیع است و این شركت‌ها می‌توانند با نوآوری و معرفی و ارائه انواع محصولات متعدد و البته انجام بازاریابی مناسب در این حوزه به دستاوردهای چشمگیری برسند.

 برای شناساندن سامانه‌ها چه کارهایی انجام شده و یا می‌توان انجام داد؟
نوروزی: ما از سال 1392 در حوزه پردازش اطلاعات کار کرده‌ایم و نیاز به حمایت بیشتردر حوزه معرفی و شناساندن سامانه‌ها از سوی سازمان بورس داریم. برای مثال سامانه‌ای طراحی کرده‌ایم که سامانه پژوهش‌های مالی است و در دانشگاه شهید بهشتی و تربیت مدرس راه‌اندازی کرده‌ایم و برای سال 98، برای هر ماه راه اندازی سامانه را در یک دانشگاه در دستورکار قرار داده ایم. این سامانه دارای سه ویژگی است: 1- دسترسی به تمام داده به شکل آنلاین 2- دارابودن ابزار پردازش مثل، R، PYTHON و
 3 – داده‌های نهایی. درحالی که نیازی به برنامه‌نویسی ندارد و از سویی در این سامانه براساس مدل داده شده، می‌توان به داده‌های مربوطه دست یافت در عین حال که اگر مدل به داده‌های نهایی درست رسید فقط آن داده مربوط را می‌توانند خریداری کنند. در مجموع می‌توان این گونه گفت مدل سازی از دانشجو و داده ازسامانه نوآوران امین است. البته برای محصولاتی که تولید می‌کنیم برای معرفی شان به حمایت سازمان بیش از پیش نیاز داریم.
صباغیان: در این راه فرهنگ سازی و شناساندن محصولات و خدمات حتی در سطح بین‌الملل بر عهده شركت‌های پردازش اطلاعات مالی و قابل پیگیری از طریق مدیریت روابط عمومی و بخش بین الملل سازمان است است که قطعا مراجع یاد شده در این زمینه همکاری لازم را انجام می‌دهند. علاوه براین، شاید بتوان پیشنهاد داد که درصدی از کارمزد ثبت و نظارت که توسط سازمان از هر دسته از نهادهای مالی دریافت می‌شود را بتوان در خصوص فرهنگ‌سازی برای همان نوع نهاد مربوطه هزینه نمود. البته استفاده از فنون بازاریابی هم می‌تواند نقش مهمی ایفا کند، برای نمونه می‌توان در هر دانشکده و طی نشست‌هایی با اساتید و دانشجویان محصولات را معرفی کرد و حتی می‌توان از طریق کانون نهادهای سرمایه‌گذاری و با همکاری سایر شركت‌های فعال اقدام به معرفی صنعت پردازش اطلاعات مالی کرد چراکه در این راه تلاش گروهی می‌تواند نتایج بهتری به دنبال داشته باشد.

 دلیل اینکه سازمان بورس به یک نهاد مالی چندین مجوز (مجوز سبدگردانی، پردازش، مشاور...) می‌دهد، چیست؟ در خصوص شركت‌هایی که بدون مجوز به صورت موازی با نهادهای مالی معتبر فعالیت دارند، سازمان چه اقدامی انجام داده است؟
صباغیان: باتوجه به قوانین و مقررات موجود، برای انجام هرفعالیت درحوزۀ تعاریف مربوط به نهادهای مالی که مطابق قانون بازار اوراق بهادار احصا شده اند، شرایط خاصی برای تأسیس و فعالیت هر نهاد مالی درقالب دستورالعمل‌های مربوطه مشخص شده است و هر متقاضی می‌تواند با احراز شرایط لازم مطابق دستورالعمل مربوطه مجوز تاسیس یا فعالیت نهاد مالی مورد نظر را اخذ نماید. از این رو چنان‌چه نهاد مالی بخواهد اقدام به فعالیت در حوزه نهاد مالی دیگری کند، این امرمنوط به اخذ مجوز در آن حوزه فعالیت است؛ مثلا اگر شرکت پردازش اطلاعات مالی علاوه بر فعالیت‌های مربوط به حوزه پردازش اطلاعات مالی بخواهد به ارائه مشاوره در زمینه پیش‌بینی و تحلیل روند قیمت اوراق بهادار یا توصیه به خرید و فروش یا نگهداری اوراق اقدام نماید، باید مجوز فعالیت مشاور سرمایه‌گذاری دریافت کند و برای ارائه خدمات مربوطه به سایر نهادهای مالی همچون سبد گردانی، مشاورسرمایه‌گذاری و... هم نیاز به اخذ مجوزهای فعالیت مربوطه به‌صورت جداگانه وجود دارد. لازم به ذکر است سازمان با اشخاص حقیقی یا حقوقی یا سامانه‌های موازی که اقدام به ارائه خدمات در زمینه فعالیت‌های منحصر به نهادهای مالی همچون پردازشگران اطلاعات مالی می‌کنند اما مجوزهای مربوطه را اخذ ننموده اند، برخورد می‌کند و درصورت کشف موارد یا دریافت گزارشاتی در این زمینه، موضوع پیگیری شده و با متخلفان برخورد می‌شود.

  اطلاعات باید در اختیار چه نهادی باشد، سازمان یا شركت‌های بورس یا شرکت مدیریت فناوری بورس تهران؟
دهقان: در خصوص دسترسی به اطلاعات ما می‌توانیم اطلاعات را با تاخیر به صورت historical data در اختیار پردازشگران قرار دهیم. اطلاعات در لحظه را البته نمی‌توانیم چراکه در عمق مظنه محدودیت است و از سویی برخی داده‌ها نباید افشا شود و از این رو محدودیت است. اما در بحث داده با تاخیر یا همان historical data مشکلی نیست. در حالی که مرجع اطلاعات شرکت مدیریت فناوری است البته درخواستی مبنی بر ارایه اطلاعات به پردازشگرها برای مدیریت فناوری اطلاعات سازما ن بورس (مطهره مروج) ارسال کرده‌ایم که در حال پیگیری است. همچنین مالک دیتا بورس‌ها هستند در تمام دنیا هم همینطور است و سامانه معاملات در دست نهاد ناظر نیست. اما در ایران به دلیل مالکیت نهاد ناظر در شرکت مدیریت فناوری اطلاعات بورس تهران داده‌های معاملات در اختیار این شرکت قرار گرفته است است ؛ البته این مساله مربوطه به زمانی است که بورس تهران در بخش تکنولوژی و آی تی تخصص و بودجه کافی نداشت (سال‌های 1384 تا 1386 برای نصب سامانه معاملاتی جدید)، از این رو سازمان راه اندازی سامانه را برعهده گرفت، به طوری که مالکیت اش را تا کنون در اختیار دارد. هرچند رئیس سازمان با خریداری یا پیاده سازی سامانه توسط بورس‌ها مخالفتی ندارد و این اجازه به آنها داده می‌شود. از طرفی ساختار درست این است که مدیریت فناوری متعلق به حوزه شركت‌های بورسی باشد و فقط نهاد ناظر در مقام بالاتر باید به ازای زیر ساخت‌های ایجاد شده توسط شركت‌های بورسی بر آنها نظارت داشته باشد اما مالک دیتا باید شركت‌های بورس باشند.

  با توجه به اینکه یک ساله بودن مجوز‌ها و خرید ملک از دغدغه‌های نهادهای مالی است، دراین خصوص سازمان چه اقدامی انجام داده است؟
صباغیان: باتوجه به رویه اخیر، درصورت احراز تمامی شرایط لازم از جمله تملک فضای مناسب اداری و نداشتن سوابق مجازات‌های انضباطی قطعی مؤثر، وجود عملکرد مناسب و موارد دیگر که در دستورالعمل عنوان شده، مجوزهای فعالیت تا 5 سال قابل تمدید است. موضوع الزام به تملک فضای مناسب اداری که جزو دغدغه‌های بسیاری از نهادهای مالی است، در حال حاضر جزو الزامات دستورالعمل است. پیشنهاد انجام اصلاحات لازم در دستورالعمل‌ها از طریق فعالان و کانون نهادهای سرمایه‌گذاری قابل طرح است.

 چگونه پردازش اطلاعات مالی روی سایر فعالیت‌ها (سبدگردانی، عرضه و پذیرش...) تاثیر می‌گذارد؟
دهقان: البته یک نگاه دیگری برای پردازش اطلاعات متصور است این است که این نهاد یک وابستگی به نهاد بالاتر خود دارد به این معنا که در راستای تکمیل سبد محصولات آن هلدینگ مالی، پردازش اطلاعات مالی را انجام می‌دهد تا آن نهاد بالاتر توسط این اطلاعات پردازش شده بتواند سرمایه‌گذاری موثرتری را انجام دهد. از سویی حجم معاملات هم افزایش یابد.
نوروزی: درست است چراکه در ابتدا هم به صورت مستقل شروع نکرده‌ایم ( نهاد مالی مادر:شرکت تأمین سرمایه امین ) و از طرفی به واسطه پردازش اطلاعات می‌توان سایر فعالیت‌ها را به شیوه‌ای علمی تر انجام داد. از این رو مجوز سبدگردانی، مشاور، عرضه و پذیرش را گرفتیم.
صباغیان: درصورت دسترسی به اطلاعات کامل و به روز، سرمایه‌گذاران می‌توانند تصمیمات منطقی تری بگیرند یا به بیانی دیگر اقدام به سرمایه‌گذاری آگاهانه تر نمایند و درنهایت از فرصت‌های سودآوری بهتری برخوردار شوند. آن دسته از نهادهای مالی که اقدام به سرمایه‌گذاری یا ارائه مشاوره برای مشتریان می‌کنند هم می‌توانند با سرعت و دقت بیشتری تصمیمات بهتری بگیرند و از طرفی این امر می‌تواند منجر به تکمیل زنجیره خدمات ارائه شده توسط یک نهاد مالی شود.

 چرا در ایران ارائه اطلاعات رایگان است؟
دهقان: برخلاف سایر بورس‌های جهان، در ایران داده در لحظه به صورت رایگان است و این نگاه از قبل وجود داشته و همچنان هم وجود دارد. درحالی که رایگان بودن داده‌های با تاخیر، مشکلی نیست. اما برای اطلاعات در لحظه باید هزینه داد. البته از نگاه دیگر به دلیل این که عمق بازار سرمایه ایران کم است درنتیجه با پولی کردن اطلاعات، عمق بازار بیشتر کاهش می‌یابد و از سویی شاید حق سرمایه‌گذار باشد که با 1.5 درصد کارمزدی که بابت خرید و فروش گرفته می‌شود اگر بخواهیم داده را هم پولی کنیم به سرمایه‌گذار فشار می‌آورد و از این رو با این میزان درصد کارمزد که درحال حاضر گرفته می‌شود، اگر بخواهیم داده را هم پولی کنیم به سرمایه‌گذار فشار می‌آورد و تبعات سنگینی روی بازار به دنبال خواهد داشت. اما در صورتی کارمزدها را کاهش داده و داده(دیتا) را پولی کنیم اقدام مناسبی است چراکه حجم معاملات هم افزایش می‌یابد.

 

  • فرحناز سپهری- خبرنگار
  • شماره ۲۹۱ هفته نامه اطلاعات بورس - صفحه ۷
کد خبر 403791

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
5 + 6 =