رانت کجاست؟

در این برنامه  بحث وقتی به ارز 4200 تومانی و رانت حاصل از آن رسید، معاون وزیر به شدت موافق بودند که پرونده رانت‌خواری‌ها در حال پیگیری و برخورد است و از همه مهمتر رانت را حاصل عدم تعادل در بازار و عدم همخوانی عرضه و تقاضا دانستند. معاون وزیر هر چند در این مناظره مدام راغفر را اقتصاددان خطاب می‌کرد، اما فراموش کرده بود که عدم مداخله دولت در اقتصاد از اصول اولیه این علم است. بحث مهمی که امروزه در نوسانات شدید قیمتی و تلاطم بازار گریبان گیر اقتصاد ملی و از همه مهمتر معیشت خانوارها شده است دخالت همه جانبه دولت در اقتصاد است. مجموعه دولت از مدیران ارشد تا سیاستگذاران بخش‌های مختلف اقتصادی، با دخالت در مولفه‌های مهمی همچون نرخ سود سپرده‌های بانکی، نحوه توزیع سکه در بورس کالا، تعیین نرخ ارز دولتی و موارد متعدد، به اندازه کافی اوضاع اقتصادی را آشفته کرده اند. علاوه بر این دولت با دخالت خود در اقتصاد رانت‌هایی ایجاد می‌کند که بهره برداری و سود حاصل از آن نصیب قشر خاصی از جامعه خواهد شد. علی طیب‌نیا وزیر اسبق امور اقتصادی و دارایی در اسفندماه 1395 در حاشیه همایش سیاست‌های مالی و مالیاتی در خصوص حضور دولت در اقتصاد گفت: "شرکت دولتی یعنی منبع تولید رانت، سفر خارجی، عضویت در هیأت مدیره، حقوق نجومی، مَفسده و استخدام هر کسی که این افراد لازم دارند (مخالفان خصوصی سازی)، به همین دلیل است که به جای هزار نفر در یک شرکت دولتی، پنج هزار نفر استخدام می‌شوند که این استخدام‌ها هم به اعتبار ارتباطات دوستی و فامیلی صورت می‌گیرد". این صحبت‌های وزیر اسبق امور اقتصادی و دارایی نشان می‌دهد حداقل شخص وزیر به عنوان یک عضو کابینه دولت مضررات حضور دولت در اقتصاد را درک کرده است، اما سایرین به دلایلی از جمله منفعت‌های حاصل از رانت‌های دولتی، یا بهانه‌های متعددی، هنوز حاضر به پذیرش شکست اقتصاد دولتی نیستند و تا زمانی که رانت و منفعت باشد، اقتصاد دولتی هم خواهد بود. اقتصاد دولتی علاوه بر رانت‌ها و منفعت‌هایی که برای بخش بسیار کوچکی از جامعه ایجاد می‌کند، مانع چابکی و چالاکی بخش‌های مختلف اقتصاد می‌شود. هر چند رئیس جمهور و وزرای اقتصاد این دولت و دولت گذشته از کم رنگ شدن نقش دولت در اقتصاد و عدم شرکت‌داری دولتی صحبت کردند، اما حضور کسانی که از رانت بهره برده‌اند و می‌برند و خواهند برد، سد بزرگی در برابر آزادسازی و رهایی اقتصاد از تله دولت و رانت است.

*علیرضا محمدی زیوه – کارشناس بازارسرمایه