مهشید خیزان، خبرتگار/ همیشه از قرارداد آتی به عنوان ابزاری برای پوشش ریسک نام برده شده که میتواند در زمان نوسان بازار صاحبان این قراردادها را از ریسک آن مصون بدارد؛ ابزاری که برای بازار ارز وجود ندارد. اتفاقات بازار ارز که در روزهای پایانی سال 96 کلید خورده بود در نخستین روزهای سال 97 هم ادامه دار شد. در تعطیلات عید، قیمت دلار رشد قابل توجهی پیدا کرد و با پایان یافتن تعطیلات نوروزی ، اولین هفته رسمی فعالیت بازار ارز بار دیگر نوسانات شدید را تجربه کرد و وارد بازار به شدت هیجانی و صعودی شد که رییس جمهوری و معاون اول را به واکنش واداشت. نوسانات شدید دلار اثراتش را روی بازار سهام هم گذاشته بود و برخی از سرمایهگذاران که موفق به خرید دلار نشدند یا نمیخواستند این ریسک را بپذیرند ، به سراغ سهام شرکتهای صادرات محور رفتند. اما اتفاق در بورس کالا به خصوص بازار آتی سکه با شدت بیشتری رخ میداد،تا جایی که عنان از دست مدیران بورس کالا خارج شد، مدیرانی که مدعی هستند با ایجاد و مدیریت بازار ارز ، این بازار را در روزهای پر التهاب مدیریت و متعادل خواهند کرد. بورس کالایی ها با توسل به ماده 22 دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی و نیز ماده 29 دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای اختیار معامله، به جای اینکه از این ابزار معاملاتی استفاده بهینه کرده و بازار سکه را کنترل کنند ، معاملات روز 20 فروردین را تعطیل کردند. شاید این اقدام نشان از ناکارایی کامل این بازار داشت و یادآور بحران های قبلی بازار آتی بورس کالا در دولت های گذشته بود که آن بار هم نتوانست باری از دوش اقتصاد ایران بردارد.
تعطیل ، با خیال راحت
مدیر توسعه بازار مشتقه بورس کالای ایران درخصوص توقف معاملات بازار مشتقه بورس کالای ایران اینگونه توضیح میدهد: با توجه به وقوع نوسانات شدید در بازار سکه طلا و عدم شفافیت اطلاعاتی درخصوص بازار نقدی سکه طلا کمیته آتی تصمیم به توقف معاملات بازار مشتقه گرفت. علیرضا ناصرپور میافزاید: مولفههای تاثیرگذار بر قیمت سکه و در نتیجه وجود ابهام قیمتی شدید در بازار این دارایی بر تصمیم سرمایهگذاران بازار مشتقه اثر گذاشته و مخاطرات بازار قراردادهای مشتقه را به شدت افزایش میدهد. وی افزود: در نتیجه این عوامل کمیته آتی با توجه به احراز شرایط اضطراری مطابق ماده 22 دستورالعمل اجرایی معاملات تصمیم به توقف معاملات مشتقه سکه طلا در روز دوشنبه 20/01/97 گرفت.
ما پیرو بازار نقدیم
اما حامد سلطانی نژاد در پاسخ به انتقاداتی که تحلیلگران به بازار آتی سکه وارد میکنند و این بازار را مسبب دامن زدن به قیمتهای کاذب میدانند معتقد است: تجارب بازار سرمایه دنیا نشان میدهد همیشه بازار مشتقه کنترل کننده ریسکهای بازار نقد بوده و در واقع هیچ گاه بازار مشتقه ،بازار نقد را تحت تأثیر قرار نداده است. مدیرعامل بورس کالا ادامه میدهد: در واقع بازار مشتقه تأثیر پذیر از بازار نقد است ، بنابراین این ادعا بی معنا ست. درحال حاضر نیز ملاحظه میشود زمانی که قیمتها در بازار نقد افزایش یا کاهش پیدا میکند این تأثیر بر فعالیت افراد در بازار مشتقه سکه تأثیر میگذارد و همیشه تأثیر به صورت یکطرفه از بازار نقد به بازار مشتقه است و بازار مشتقه هیچگاه بر بازار نقد تأثیر نگذاشته و این موضوع در عمل و مبانی اثبات شده است. حال باید دید بورس کالا با چنین دیدگاهی میتواند بورس ارز را به گونه ای مدیریت کند که تعادل در این بازار حکمفرما باشد یا بورس ارز نیز به عاقبت بازار سکه دچار خواهد شد.
معاملات دو سر باخت سکه
ابراهیم قزل گل سرپرست سرمایهگذاری سهم آشنا گفت: معاملات آتی، تمایلات سرمایهگذاران را برای ماههای آینده نشان میدهد. بنابراین معمولا معاملات نقدی و آتی اختلافشان در حد سود بانکی است . البته زمانی که اختلافشان زیاد میشود، یکی از آنها دارای حباب شده و به هم نزدیک میشوند. طبیعتا هم معاملات آتی بر معاملات نقدی تاثیر خواهد داشت و بالعکس که در نهایت به سمت هم کشیده میشوند.
قزل گل اضافه کرد: در سایه ریسکهای سیستماتیک، این روند مشخص میشود. اگر ریسک بالا باشد، نقدی بیشتر سمت آتی میرود و اگر میزان ریسک کاهش پیدا کند، آتی به سمت نقدی کاهش پیدا میکند. از طرفی در وضعیت فعلی اقتصاد، احتمالا نه معاملات آتی به نفع است و نه حراج سکه در بانک کارگشایی. به دلیل آنکه تحلیل در حالت فعلی، اقتصادی نبوده و بیشتر سیاسی است. به همین دلیل در کل ورود اصلا منطقی نیست. در نتیجه بهترین پوزیشنی که میتوان گرفت، سل (نقد کردن معاملات خریدی) روی آتی است، البته آتی هم به دلیل ریسک بالای ریواردش، باز هم پیشنهاد نمیشود.
فرار از افزایش قیمت سکه
همچنین سیدعلی خسروشاهی کارشناس بازار سرمایه تاکید کرد: به صورت کلی و تئوری، قراردادهای آتی دنبالهروی قیمت سکه نقدی است و با افزایش قیمت سکه آتی نیز افزایش مییابد. ولی برخی از کارشناسان معتقد هستند که قراردادهای آتی میتواند با ایجاد جو روانی و سفته بازی به بازار نقدی خط بدهد. به همین دلیل بورس کالا ساعت باز شدن بازار آتی را از ساعت 9 صبح به 10 صبح انتقال داد تا بعد از باز شدن بازار نقدی، بازار آتی باز شود. این کارشناس بازار سرمایه اضافه کرد: برای کنترل قیمت سکه، دولت باید ابتدا بازار ارز را کنترل میکرد تا وضعیت به این شکل به وجود نیاید.البته قیمت سکه متاثر از انس جهانی و نرخ ارز بوده که انس جهانی تغییر خاصی نداشته و فقط این نرخ ارز است که قیمت سکه را بالا میبرد. در این راستا لازم است دولت یکبار برای همیشه با راه اندازی بورس ارز و واقعی کردن نرخ ارز از ایجاد نوسانات شدید جلوگیری کند. در واقع راه اندازی بورس ارز میتواند فعالان بازار، تولیدکنندگان، واردکنندگان و صادرکنندگان را در مقابل نوسانات نرخ ارز بیمه کند و فعالان بازار با استفاده از استراتژیهای پوشش ریسک، خودشان را بیمه کنند.
بورس کالا مجبور به افزایش وجه تضمین
شایان کرمی یکی دیگر از کارشناسان بازار سرمایه در ادامه گفت: معاملات آتی به هیچ عنوان باعث دامن زدن به افزایش قیمت سکه نشد؛ البته در دوره مهر و آبان، در بازار آتی این اتفاق افتاد. به طوریکه بازار آتی محرک بازار نقدی شده بود. اگرچه در این روند سکه مرتبا قیمت خودر ا اصلاح میکرد ولی آتی افزایش مییافت که باعث تحریک بازار نقدی شد و مدام فاصله باز میشد و فروشندهها را مارجین کال میکرد. در نتیجه تقاضای ناشی از مارجین کالی فروشنده، رشد قیمت آتی و تقاضای سکه نقدی رقم خورد. اما در این دوره، فاصله بین بازار آتی و نقدی کم بود و رشد بازار سکه نقدی، باعث رشد قیمتهای سکه آتی شد و در نهایت فاصله آتی با سکه نقدی بسیار زیاد شد. البته این موضوع افزایش قیمت سکه آتی دلیل اصلی افزایش قیمت سکه نقدی نبود، همچنین فاصله بین سکه آتی و نقدی، رقم معقولی بود.
کرمی اضافه کرد: به دلیل افزایش قیمت دلار و چشم اندازهایی که در بازار ارز به وجود آمده بود، باعث رشد قیمت سکه نقدی شد که البته حبابی بیش نبود و باعث شد بازار نقدی هم با تقاضای زیادی روبهرو شود. ازطرفی با توجه به سیاستهایی که در کشور گرفته میشود، به نظر میرسد بازار آتی بیشتر از مدل فروش نقدی پاسخگو باشد. اول از همه ذات بازار آتی سکه، نوعی از مشتقات مالی هستند که هدف آنها پوشش ریسک است. آربیتراژگرها (به کسب سود از طریق اختلاف قیمت در دو بازار مختلف آربیتراژ میگویند)، هجرها (افرادی که به قصد پوشش ریسک در بازارهای آتی سرمایهگذاری میکنند) وارد آن میشوند.
مثلا در همین دورهای که شاهد رشد قیمت بازار آتی بودیم، فرصت مناسبی برای پوشش ریسک خیلی خوب برای کسانی که میتوانستند فروش سکه انجام دهند و با قیمت خیلی بالاتری بازار آتی را بفروشند، پوشش ریسک مناسبی فراهم شد. وی تاکید کرد: در مجموع لازم است تا با شرایط فعلی اقتصاد ایران، بازار آتی ارز هم راه اندازی شود تا بازار نقدی را بتوان کنترل کرد. امروز واردکنندگان و صادرکنندگان با مشکل مواجه شدهاند که اگر بازار آتی ارز راه اندازی شود، از نوسانات بیش از حد آن جلوگیری خواهد شد. این کارشناس بازار سرمایه در خصوص ابلاغیه جدید افزایش نرخ وجه تضمین سکه آتی نیز ادامه داد: این افزایش نرخ به دلیل مارجین کالها و نوسانات شدید قیمت سکه نقدی رخ داده است؛ همچنین به دنبال این ماجرا، حساب بسیاری از مشتریان درحال منفی شدن بود که بورس کالا مجبور به افزایش وجه تضمین شد که البته تصمیمی منطقی در این برهه از زمان بود.
شماره ۲۴۳ هفته نامه بورس - صفحه۶
نظر شما