خطر در‌کمین صندوق‌های سرمایه‌گذاری

مهشید خیزان، خبرنگار/ صندوق‌های سرمایه‌گذاری، نهادی مالی هستند که منابع مالی حاصل از انتشار گواهی سرمایه‌گذاری را در موضوع فعالیت مصوب خود سرمایه‌گذاری می‌کنند و مالکان آن به نسبت سرمایه‌گذاری خود، در سود و زیان صندوق شریک‌اند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری براساس نوع، ممکن است وجوه جمع آوری شده را در انواع اوراق بهادار با درآمد ثابت، سهام و حق تقدم سهام، پروژه ساختمانی، طلا، ارز و .... که مشخصات آنها در امیدنامه صندوق ذکر شده است، سرمایه‌گذاری کنند. همچنین صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند قابلیت معامله در بورس را داشته باشند یا مبتنی بر صدور و ابطال باشند. ازطرفی صندوق‌های سرمایه‌گذاری عمدتا توسط کارگزاران رسمی بورس تاسیس می‌شوند. بنابراین سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز و یا افرادی که دانش مالی کمی دارند با سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها اقدام به کسب بازدهی مناسب با حداقل ریسک سرمایه‌گذاری می‌کنند. همچنین از دیگر مزیت‌های این صندوق‌ها برای سرمایه‌گذاران، می‌توان به کاهش هزینه‌های سرمایه‌گذاری مانند کارمزد اشاره کرد.

هزینه‌های قابل پرداخت از محل دارایی‌های صندوق

هزینه‌های صندوق در امیدنامه شرکت منتشر می‌شود که شامل هزینه‌های تاسیس، هزینه‌های برگزاری مجامع صندوق، کارمزد مدیر، کارمزد متولی، کارمزد ضامن، حق‌الزحمه حسابرس، حق‌الزحمه و کارمزد تصفیه صندوق، حق پذیرش و عضویت در کانون‌هاست. صندوق‌ها علاوه بر هزینه‌های فوق مبالغی را به عنوان کارمزد صدور، ابطال و جریمه ابطال لحاظ می‌کنند که جزئیات آن در امیدنامه صندوق منتشر می‌شود. این نرخ کارمزدها اغلب سالیانه تغییر می‌کند؛ بنابراین طبق آخرین اعلام سازمان بورس اوراق بهادار تهران، قرار است نرخ کارمزد صندوق‌های سرمایه‌گذاری برای سال 97 افزایش یابد. این افزایش نرخ را با کارشناسان در میان گذاشتیم تا جوانب مثبت و منفی این اتفاق را بررسی کنیم.

افزایش نرخ کارمزد غیرمنطقی است

علیرضا قنبرعباسی مدیرعامل کارگزاری بانک خاورمیانه با تشریح افزایش کارمزد صندوق‌های سرمایه‌گذاری گفت: افزایش نرخ کارمزد صندوق‌های سرمایه‌گذاری که سازمان بورس اوراق بهادار تهران در هیات مدیره خود مصوب کرده است، دارای نکات مختلفی است که از طریق کانون کارگزاران نامه‌ای برای هیات مدیره سازمان و نهادهای مالی ارسال شده است. البته به‌طور خلاصه اگر بخواهیم این موضوع را بررسی کنیم، درواقع این افزایش کارمزد در وهله اول به مدیر برمی‌گردد؛ یعنی این میزان افزایش را مدیر باید پرداخت کند. اکثر صندوق‌های بزرگ یا تحت مدیریت کارگزاران هستند که آنها نیز به نحوه‌های مختلف همانند حق عضویت به ارکان بازار پرداخت می‌کنند و گرفتن این هزینه، فقط از طریق کارگزار انجام می‌شود. در این روش فقط به تضعیف کارگزاری‌ها منجر می‌شود. در اصل بیشترین درآمد کارگزاری‌ها از صندوق‌های سرمایه‌گذاری است؛ با توجه به حجم بازار معاملات، به‌طور عمده و با انواع تخفیف‌ها، تنها اقدام سودآور برای کارگزاری‌ها، تنها همین صندوق‌هاست. قنبرعباسی اضافه کرد: نکته دیگر این است که این افزایش نرخ نباید از مدیر گرفته شود و اگر قرار است هزینه‌ای در صندوق ایجاد شود باید این هزینه‌ها در اساسنامه عنوان شود و تمام سرمایه‌گذارهای صندوق باید این هزینه را متحمل شوند.

مدیرعامل کارگزاری بانک خاورمیانه درخصوص نکته سوم این افزایش نرخ کارمزد گفت: این افزایش کارمزد فعلا هم در مورد این حجم از صندوق‌ها عدد بزرگی خواهد بود و با حجم کلی حدود 150 هزار میلیارد تومان صندوق‌ها، این رقم سالیانه بسیار بزرگ خواهد شد که اگر بخواهیم این رقم را از مدیر دریافت کنیم، غیرمنطقی است. بنابراین باید در مسیری پیش برویم که هزینه صندوق‌ها کاهش یابد تا برای سرمایه‌گذاران جذابیت ایجاد شود.

وی تاکید کرد: موضوع دیگر اینکه سازمان با توجه به اینکه در اساسنامه صندوق‌ها متولی و حسابرس را دیده است، آنها هم هزینه‌های خود را دارند؛ بنابراین افزایش هزینه‌ها که در راستای افزایش نظارت انجام می‌شود، قطعا نباید بیشتر از هزینه‌هایی باشد که متولی و حسابرس می‌گیرد و به صورت کلی سازمان بحث نظارتی‌اش بر مدیر صندوق باشد و باید این نظارت از طریق حسابرس و متولی صورت بگیرد. این نوع افزایش هزینه‌ها درواقع متناسب با ارکان و درآمدی که صندوق‌ها دارند، نیست. به گفته قنبرعباسی، بحث دیگری که وجود دارد اینکه سازمان که متولی صندوق‌های سرمایه‌گذاری است باید در جهت رشد بازار تمهیدات بیشتری را بیندیشد. بنابراین در حالت کلی اگر برای صندوق‌ها قرار است هزینه‌ای دریافت شود، می‌توانیم هزینه کمتری برای بزرگ‌تر شدن صندوق‌ها داشته باشیم. این نوع هزینه‌ها که مخصوصا به متولی برمی‌گردد، انگیزه برای ایجاد صندوق‌ها کم می‌شود و از طرف دیگر هم باتوجه به شرایط بازار که خیلی در شرایط رونق نیستیم و کارگزاری‌ها نمی‌توانند درآمدهای جانبی بیشتری داشته باشند، این افزایش هزینه‌ها، کارگزاران را با مشکل روبه‌رو می‌کند.

راهکارهایی برای بهبود مدیریت صندوق‌ها

سیدفرهنگ حسینی معاون سرمایه‌گذاری هلدینگ عالی صندوق بازنشستگی کشوری نیز در همین رابطه گفت: صندوق‌های سرمایه‌گذاری مدعی مدیریت و عملکرد حرفه‌ای و فعالانه و صرفه مقیاس هستند و با تبلیغ این دیدگاه فعالیت خود را از نیم قرن پیش در جهان شروع نموده‌اند. در ایران، این صندوق‌ها از کمتر از یک دهه پیش با همین اهداف و رویکرد کاهش ریسک و مدیریت حرفه‌ای، نقدشوندگی بالا و جذب سرمایه‌گذاران غیرحرفه‌ای وارد بازار شدند، اما گذشت زمان نتایج متفاوتی داشت.

حسینی ادامه داد: صندوق‌های مدعی مدیریت حرفه‌ای نتوانستند حتی در رقابت با شاخص یا استراتژی‌های ساده خرید و نگهداری، عملکرد مناسبی داشته باشند. این چالش از چند جنبه قابل بررسی است؛ موضوعاتی مانند تضاد منافع مدیر و سرمایه‌گذار یا چالش قابلیت قیاس عملکرد با شاخص به دلیل نحوه محاسبه سود نقدی در شاخص وجود دارد، اما موضوعی که در ۲۵ سال اخیر در جهان مطرح بوده، اثر هزینه‌های بالای مدیریت و ارکان صندوق‌های سرمایه‌گذاری است. در ایران هزینه‌های عادی یک صندوق به بیش از ۵ درصد می‌رسد و اگر صندوق نتواند به مزیت مقیاس به لحاظ جذب سرمایه‌گذار برسد، این هزینه‌ها به دلیل هزینه‌های ثابت برخی ارکان صندوق، گاه تا ۱۰ درصد نیز می‌رسد، اثری که حتی در صورت مدیریت حرفه‌ای، قابلیت کسب بازده بیشتر برای سرمایه‌گذاران صندوق‌ها را منتفی می‌سازد.

معاون سرمایه‌گذاری هلدینگ عالی صندوق بازنشستگی کشوری در ادامه افزود: راهکار اولیه که ۲۵ سال پیش در جهان مطرح و اجرایی شده و بسیار مورد اقبال و توجه قرار گرفته، ETF است. بر این اساس که صندوق در بورس قابل معامله باشد و به این ترتیب با حذف ریسک نقدشوندگی، بتوانیم کارمزد نقدشوندگی را کاهش یا در عمل حذف کرد. رکن AP بدون هزینه و با رقابت بین خودشان، جایگزین عملی برای هزینه ضامن نقدشوندگی صندوق هستند.  همچنین راهکار دیگر، استراتژی‌های غیرمنفعلانه شاخصی یا صنعتی است تا ضمن کاهش هزینه‌های مستقیم مدیریت، هزینه تضاد منافع نیز از بین برود. در نتیجه در شرایطی که صندوق‌ها به نسبت عملکرد ضعیفی داشته‌اند، کاهش هزینه همراه با حذف هزینه‌های غیرضروری و قابل حذف مانند ضامن نقدشوندگی و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری غیرفعال، شاخصی یا صنعتی می‌تواند به بهبود بازدهی و اقبال سرمایه‌گذاران منجر شود.

 

  • شماره ۲۳۹ هفته نامه بورس - صفحه ۳
کد خبر 391591

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
7 + 2 =